Leven met
hepatocellulair carcinoom (HCC)

Hoe praat je over kanker

Als je te horen krijgt dat je kanker hebt, dan kunnen jouw emoties alle kanten op gaan, van onzekerheid tot verdriet, boosheid en depressie. Je hoeft deze emoties echter niet alleen te verwerken en je kan steun vinden bij jouw zorgteam, familie en vrienden. Praten over wat je voelt, kan namelijk opluchten.

Hoewel het misschien niet gemakkelijk is om over kanker te praten, kan het jou wel helpen om je minder alleen te voelen. Via de Facebookgroep ‘Leven met leverkanker’ kan je contacten leggen en jouw emoties delen www.facebook.com/levenmet.belnl

Het kan een uitdaging zijn om anderen over jouw ziekte te vertellen. Hieronder worden enkele stappen voorgesteld die jou kunnen helpen wanneer je je voorbereidt om de belangrijke mensen in jouw leven te vertellen over jouw diagnose.

Plan wie je op de hoogte zal brengen

Het kan een onoverkomelijke opgave lijken om aan mensen te vertellen dat je kanker hebt. Een lijst opstellen met de personen aan wie je het wil of moet vertellen kan helpen. Begin met de belangrijke mensen in jouw leven. Deze mensen kennen je goed en kunnen al van dag één een grote steun zijn. Daarna kan je overwegen om jouw collega’s, buren en kennissen op de hoogte te brengen.

Maak voor jezelf uit wat je wil zeggen en hoe je erover wil praten

Als je een duidelijk idee of een overzicht hebt van wat je precies wilt zeggen, kan het makkelijker zijn om over jouw diagnose te praten. Misschien wil je bepaalde zaken, zoals het delen van jouw gevoelens, enkel bespreken met de personen die je nauw aan het hart liggen, terwijl je aan anderen enkel het minimum wilt vertellen over jouw diagnose.

Ga op zoek naar het juiste moment en een rustige plek indien je je klaar voelt om erover te praten. Onthoud dat alle emoties die je tegenover jouw ziekte voelt begrijpelijk zijn en dat het goed is om ze te uiten. Ook de mensen tegen wie je het vertelt, kunnen triest of boos reageren. Geef hen de tijd om van het nieuws te bekomen en vertel hen dat hun steun belangrijk is voor jou.

Hoe praat je erover met jouw kinderen?

Als je als ouder te horen krijgt dat je kanker hebt, dan vraag je je waarschijnlijk af hoe je dit aan jouw kinderen moet vertellen en hoe je jouw kinderen best kan opvangen. De situatie variëert van gezin tot gezin en van kind tot kind, maar in het algemeen is het toch best om je kinderen te betrekken bij wat er gaande is.

Op de volgende websites, vind je heel wat informatie en tips hierover:

Kanker ... hoe vertel ik dat aan de kinderen? | Stichting tegen Kanker

Als je als ouder ziek wordt. Met kinderen praten over kanker |allesoverkanker.be

Kankerspoken | Stichting Verdriet door je hoofd

Jouw zorgteam

Verschillende hulpverleners zullen je raadplegen tijdens jouw zorgtraject. Jouw eerste contact zal normaal gezien via de huisarts verlopen, maar daarnaast staan, zowel in als buiten het ziekenhuis, heel wat mensen voor jou klaar. Elk persoon binnen jouw zorgteam heeft een unieke specialisatie en samen zorgen deze specialisten en andere zorgverleners voor een kwaliteitsvolle zorg.

Wie maakt er deel uit van jouw zorgteam?

Medisch team:

Er kunnen verschillende artsen deel uitmaken van jouw medisch team, afhankelijk van jouw situatie.

Oncoloog (kankerspecialist): Deze arts is gespecialiseerd in de behandeling van kanker. Deze specialist stelt de diagnose van verschillende kankers en behandelt ze met geneesmiddelen, zoals chemotherapie of doelgerichte therapieën. Een oncoloog kan je ook doorverwijzen naar andere specialisten voor andere soorten behandelingen.
Digestieve oncoloog: Deze arts is gespecialiseerd in de diagnose en behandeling van kwaadaardige ziekten van het slokdarm, maag en darmkanaal alsook van de lever, galblaas, galwegen en het pancreas.
Oncologisch/abdominaal chirurg: Deze arts voert vooral operaties uit om de tumor te verwijderen.
Radioloog: Een radioloog voert beeldvormingsonderzoeken uit, zoals röntgenfoto’s, CT-scans, MRI-scans en PET-scans en helpt mee bij de beoordeling ervan.
Radiotherapeut: Deze arts is gespecialiseerd in het uitvoeren van de radiotherapieën om jouw kanker te behandelen.
Specialist: Deze arts is gespecialiseerd in de kennis en de behandeling van een orgaan of een groep van organen, zoals de internist (een arts gespecialiseerd in inwendige organen), de gastro-enteroloog (een arts gespecialiseerd in het maag-darmstelsel, ook wel maag-leverarts genoemd) en de hepatoloog (een arts die gespecialiseerd is in de lever, galblaas en galwegen).
Patholoog: Deze arts onderzoekt de weefselstalen die tijdens een biopsie afgenomen worden en bepaalt mee het type kanker en het stadium.
Anesthesist: Deze arts zorgt ervoor dat je zonder pijn een operatie of een diagnostisch onderzoek kan ondergaan.

Verpleegkundig team:

Verpleegkundigen-zorgcoördinatoren: De vverpleegkundigen of zorgcoördinatoren werken nauw samen met de artsen en spelen een doorslaggevende rol in jouw zorg.
Onco-coach: Deze verpleegkundige is gespecialiseerd in oncologie en is vaak een belangrijk aanspreekpunt voor jou als patiënt en jouw naasten. De oncocoach vormt vaak een schakel tussen jou en de verschillende zorgverleners.

Oncologisch begeleidingsteam:

Psycholoog: Een psycholoog kan jou helpen te gaan met met de verschillende emoties die gepaard gaan met de diagnose, onderzoeken en behandeling van jouw kanker.
Sociaal verpleegkundige/maatschappelijke werker: Een sociaal verpleegkundige of maatschappelijk werker kan jou, naast het bieden van emotionele steun, ook helpen met organisatorische of financiële problemen.
Diëtist: Een voedingsdeskundige kan je voedingsadvies geven dat speciaal gericht is op jouw situatie. De voedingsproblemen kunnen namelijk veroorzaakt worden door jouw kanker of door jouw behand.
Revalidatieteam: Een rrevalidatieteam, zoals een kinesitherapeut, kan je begeleiden om jouw fysieke conditie en levenskwaliteit te verbeteren.
Palliatief zorgteam: Dit zorgteam zorgt voor het verlichten of voorkomen van pijn en het verbeteren van jouw levenskwaliteit als de ziekte niet meer te genezen is.
Dienst zingeving en levensbeschouwing: Deze dienst focust op spirituele zorg, kan jou helpen omgaan met levens- en/of geloofsvragen (deze dienst bestaat in sommige ziekenhuizen onder de naam ‘pastorale dienst’).

Praten met jouw zorgteam

Je zorgteam en je arts overleggen met elkaar en stellen de de voor- en nadelen van jouw behandelplan voor. Het is belangrijk dat je hiervan goed op de hoogte bent en betrokken bent bij het nemen van de beslissingen over jouw mogelijke behandelingen zodat die aan jouw behoeften en verwachtingen voldoen.

Daarom is het belangrijk om jouw vragen en opmerkingen te communiceren met je zorgteam. Tijdens jouw afspraken krijg je heel wat informatie te verwerken. Daarom kan je best samen met een familielid of een vriend naar jouw afspraken gaan en kunnen ze jou helpen aantekeningen te maken en bijkomende vragen te stellen. Denk goed na over wat je wil vragen voordat je naar een afspraak gaat. Je kan hiervoor een vragenlijst opstellen die je naar jouw afspraak meeneemt.

Enkele voorbeelden van vragen:

Vragen over jouw diagnose

Welk type kanker heb ik?
Wat is het stadium van mijn kanker en is deze al uitgezaaid naar andere delen van mijn lichaam?
Welke symptomen kan ik hebben?
Wat zijn de resultaten van de verschillende onderzoeken (stadium, graad)?
Welk soort onderzoeken moet ik nog ondergaan en waarvoor dienen deze?
Zijn er steungroepen of -organisaties voor mij en mijn mantelzorgers?
Hoe zal mijn kanker mijn dagelijkse leven beïnvloeden? Kan ik blijven werken en sporten? Moet ik op mijn voeding letten?

Vragen over jouw behandeling

Welke behandelingsmogelijkheden zijn er voor mijn type kanker?
Hoe verloopt mijn behandeling?
Welke soorten bijwerkingen kan ik verwachten en hoe kan ik ermee omgaan? Wanneer moet ik een arts raadplegen over de bijwerkingen?
Waar moet ik heen voor de behandeling?
Wanneer begint mijn behandeling en hoelang duurt ze?
Hoe bereid ik me voor op mijn behandeling voordat deze begint?
Hoe vaak moet ik mijn zorgteam contacteren na de start van mijn behandeling?
Hoe weet ik of de behandeling werkt? Wat als de behandeling niet werkt?
Zal de behandeling een invloed hebben op mijn dagelijks leven? Kan ik blijven werken/mijn normale activiteiten blijven uitvoeren?
Moet ik tijdens de behandeling mijn levensstijl aanpassen? Welk rol spelen voeding en lichaamsbeweging? Welke soorten lichaamsbeweging kan ik veilig doen?
Kunnen andere genees- of voedingsmiddelen een invloed hebben op mijn behandeling?
Waar kan ik indien nodig informatie vinden over financiële hulp?
Hoe ziet mijn nazorg eruit? Wie heeft daarover de leiding? Moet ik opvolgingsafspraken maken met specialisten? Hoe vaak zijn deze opvolgingsafspraken?
Met wie kan ik contact opnemen voor emotionele ondersteuning?

Referenties:

https://www.allesoverkanker.be/leven-met-kanker/professionele-hulpverlening

https://www.kanker.be/patientenhulp/ziekenhuisverblijf/het-verzorgingsteam

Omgaan met bijwerkingen

De mogelijke bijwerkingen van behandelingen tegen kanker kunnen zwaar zijn. Ze kunnen verschillen per patiënt en per behandeling, en kunnen ook evolueren in de tijd. De mogelijke bijwerkingen hangen meestal af van:

De patiënt en zijn lichamelijke toestand

Het is onmogelijk om te voorspellen hoe erg de bijwerkingen zullen zijn. Iedereen kan ook anders reageren op de behandeling. Het kan zijn dat de ene persoon heel wat bijwerkingen ervaart terwijl de andere er maar heel weinig vertoont.

De behandeling

De bijwerkingen kunnen verschillen, afhankelijk van het type behandeling, de duur, de combinatie van meerdere behandelingen enz. De bijwerkingen kunnen afnemen door rustperioden te voorzien om het lichaam de tijd te geven zich te herstellen.

Praat met jouw arts over wat je ervaart, zodat hij of zij een plan op jouw maat kan opstellen. Breng ook altijd jouw arts op de hoogte als je nieuwe symptomen krijgt of een verandering/verergering in jouw bijwerkingen ervaart. Het kan nuttig om in een boekje te noteren wat jouw bijwerkingen zijn en hoe ze evolueren. Je kan er dan makkelijker over praten met je arts tijdens jouw raadplegingen. In bepaalde gevallen kan je arts advies geven of medicatie om jou te helpen de bijwerkingen te controleren.

Referenties:

Stichting tegen kanker. Bijwerkingen van behandelingen tegen kanker. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/bijwerkingen-van-behandelingen-tegen-kanker

Voeding en dieet

Kanker kan een zware beproeving zijn voor jouw lichaam. Ookal is voeding geen behandeling voor kanker, kan gezond eten jou wel helpen om je beter te voelen en sterker te blijven tijdens en na jouw behandeling. Gezond eten helpt om bloedcellen en weefsels die door de behandelingen werden afgebroken, te vervangen. Vaak worden bijwerkingen bij mensen met een gezond dieet en een gezonde levensstijl beter verdragen.

Wat is een gezond dieet?

De meeste voedingsdeskundigen zijn het erover eens dat een gevarieerd dieet de beste manier is om ervoor te zorgen dat jouw lichaam de voedingsstoffen binnenkrijgt die het nodig heeft. Dit zijn onder andere:

GROENTENEN FRUIT

VOLKORENGRANEN

VETVRIJE OFVETARME ZUIVEL

EIWITTEN

waaronder vis, kipen ander mager vlees of andere eiwitbronnen (peulvruchten, granen, noten…)

OLIJFOLIE

(en anderegezonde vetten)

VEEL WATERDRINKEN

Gebruik idealiter de volgende voedingsstoffen en producten in beperkte mate:

VERZADIGDE VETTENEN TRANSVETTEN

NATRIUM

(zoals in keukenzout)

NATRIUM

CAFEÏNE

ALCOHOL

Bijwerkingen zoals misselijkheid, diarree en zelfs smaakveranderingen kunnen ervoor zorgen dat eten moeilijk gaat. Deze tips kunnen jou helpen ervoor te zorgen dat je voldoende calorieën binnenkrijgt om te vermijden dat je tijdens de behandeling ongewild afvalt.

Als water niet goed smaakt, houd dan je hydratatie op peil met voeding en andere dranken. Soep, fruit en groenten die veel water bevatten (komkommer, watermeloen), thee, melk (amandeldrink, haverdrink) of sportdrankjes zonder suiker zijn goede opties. Je kan bijvoorbeeld ook jouw water op smaak brengen door (citrusvruchten, ananas, aardbeien), kruiden (munt, basilicum, rozemarijn), komkommer of gember te gebruiken.
Breng jouw voeding op smaak met kruiden en aromaten, zoals citroen, knoflook, cayennepeper, dille of rozemarijn.
Als je geen zin hebt in vlees, haal dan je eiwitten uit andere voedingsmiddelen zoals vis, eieren, kaas, bonen, noten en notenpasta, tofu of smoothies en milkshakes.
Verwijder de metaalsmaak uit jouw mond door kauwgom te kauwen of pepermuntjes bij de hand te houden. Je kan ook plastic of houten bestek gebruiken, koken in niet-metalen potten en pannen en jouw mond spoelen (of zelfs jouw tanden poetsen) voor de maaltijd.

Via onderstaande weblinks kan je recepten terugvinden die aangewezen zijn bij jouw ziekte en herstel:

www.kanker.be/sites/default/files/stk_rijkelijk_gezond.pdf

www.kanker.be/recepten

Zijn voedingssupplementen veilig?

Soms is het moeilijk om de nodige voedingsstoffen enkel via de voeding binnen te krijgen. Je kan dan overwegen om een lage dosis voedingssupplementen of multivitaminen in te nemen. In veel gevallen vormen supplementen geen probleem, maar dit bespreek je best eerst met jouw arts. Hoge doses van bepaalde supplementen kunnen namelijk schadelijk zijn en sommige kunnen ook de werking van jouw behandeling verminderen.

Houd een gezonde levensstijl aan

Naast gezonde voeding, is het ook belangrijk om jouw lichaam de zorg te geven die het nodig heeft om kanker te bestrijden door een gezonde levensstijl aan te houden:

Behoud een gezond gewicht (praat met jouw arts voordat je met een dieet begint).
Drink veel water.
Blijf actief. Doe aan yoga, ga wandelen, fietsen of tuinieren (praat altijd eerst met je arts voordat je met een nieuw soort lichaamsbeweging start).
Hou jouw stress onder controle met meditatie, diepe ademhaling of lichaamsbeweging.
Zorg voor voldoende slaap (7 tot 9 uur per nacht).
Vermijd tabak, alcohol en drugs.

Referenties:

Stichting tegen kanker. Voeding bij en na kanker. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/patientenhulp/voeding-bij-en-na-kanker

Stichting tegen kanker. Voeding bij kankerpatiënten. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/sites/default/files/7_stk_brochure_espen_nl_-_08-05-2018.pdf

Stichting tegen kanker. 32 energie- en eiwitrijke recepten aangewezen bij ziekte en herstel. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/sites/default/files/stk_rijkelijk_gezond.pdf

Stichting tegen kanker. Recepten. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/recepten

Stichting tegen kanker. Wat biedt tabakstop? Beschikbaar op: https://www.kanker.be/kankerpreventie/de-gevaren-van-tabak/wat-biedt-tabakstop

Sport

Het is algemeen bekend dat lichaamsbeweging heel wat voordelen heeft voor de gezondheid. Nieuwe onderzoeken tonen aan dat bewegen ook de overlevingskans bij kanker kan verbeteren. Daarom is het een goed idee om voldoende te bewegen, ook al was je niet actief voordat je jouw diagnose hebt gekregen. Vergeet niet om altijd eerst met je arts te praten voordat je start met een bewegingsprogramma.

Voordelen van lichaamsbeweging

Hoewel het soms onmogelijk kan lijken om tijdens jouw behandeling de nodige energie te vinden om te bewegen, helpt lichaamsbeweging om meer energie te krijgen. Bovendien heeft beweging tijdens en na jouw behandeling ook nog tal van andere voordelen:

DE KANS OP BIJWERKINGEN VAN DE BEHANDELING VERMINDEREN

HET RISICO OP DEPRESSIE EN ANGST VERMINDEREN

VOORKOMEN VAN SPIERVERLIES

VERBETEREN VAN SLAAP

INKORTEN VAN ZIEKENHUISVERBLIJVEN

VERBETEREN VAN DE WERKZAAMHEID VAN DE BEHANDELING

VERSTERKEN VAN DE IMMUNITEIT

Welke soorten lichaamsbeweging kan ik doen?

De soort en hoeveelheid lichaamsbeweging die je aankan, hangt af van hoe actief je vroeger voor jouw diagnose was. Was je actief, dan kan je mogelijk verder blijven doen wat je deed, zoals fietsen of lopen. Wat je matig actief, dan kan een programma voor meer gematigde lichaamsbeweging geschikter zijn, zoals wandelen, yoga of tuinieren. Was je helemaal niet actief, dan is iets eenvoudigs zoals door het huis wandelen al een goede start.

Jouw lichaamsbeweging kan één of meerdere van de volgende elementen omvatten:

Ademhalingsoefeningen (zoals bewust ademen, meditatie of yoga)
Evenwichtsoefeningen (zoals balans op één voet)
Cardio om jouw uithoudingsvermogen te verbeteren (zoals wandelen fietsen of lopen)
Krachttraining (met vrije gewichten of toestellen) of lichaamsgewichtoefeningen (zoals pompen, squats en push-ups)
Stretchoefeningen

Tips om veilig te sporten

Ookal is lichaamsbeweging voordelig voor de gezondheid, is het belangrijk om dit op een veilige manier te doen. Dankzij deze tips kan je veilig van de voordelen van lichaamsbewezging genieten:

Doet het rustig aan om blessures te vermijden en niet ontmoedigd te raken
Overdrijf niet als je pijn hebt of last hebt van bijwerkingen
Blijf gehydrateerd om jouw vochtbalans op peil te houden
Eet gezond en gebalanceerd
Vermijd grote fitnesscentra tijdens jouw behandeling. Jouw immuunsysteem is verzwakt en in grotefitnesscentra met veel mensen kunnen ziektekiemen zich makkelijker verspreiden
Luister naar jouw lichaam. Op dagen dat je je goed voelt, kan je zonder probleem trainen, maar op bepaalde dagen wanneer jouw energie laag is, doe het die dag dan rustig aan
Hou je arts op de hoogte

Referenties:

Stichting tegen kanker. Voordelen fysieke activiteit bij en na kanker. Beschikbaar op:

https://www.kanker.be/patientenhulp/fysieke-activiteit-bij-en-na-kanker/voordelen-fysieke-activiteit-bij-en-na-kanker

https://www.kanker.be/patientenhulp/blog-hou-de-moed-erin/blog-hou-de-moed-erin-fysieke-activiteit

Mentale gezondheid

De diagnose van kanker krijgen en in behandeling zijn voor kanker is niet alleen slopend voor jouw lichaam, maar ook voor jouw mentale gezondheid. De ziekte is psychologisch en emotioneel heel zwaar. Iedereen reageert ook anders op kanker. Alles hangt af van jouw persoonlijkheid, wat je hebt meegemaakt, jouw gemoedstoestand en de situatie in jouw leven op het moment dat de ziekte optreedt. Ook jouw vrienden en familie kunnen allemaal andere emoties ervaren en nood hebben aan ondersteuning om dit allemaal een plaats te kunnen geven.

Zowel jij als jouw naasten kunnen altijd en op elk moment terecht bij je zorgteam. Durf gerust een beroep op ze te doen. Hieronder vind je ook enkele tips die je zelf kunnen helpen om met al deze gevoelens om te gaan:

Informeer: Informeer jezelf over jouw kanker en behandelopties via betrouwbare websites en door vragen te stellen aan jouw arts en zorgteam.
Stel kleine doelen op: Begin elke dag met een klein doel dat haalbaar is, zoals je bed opmaken of een wandeling maken. Zorg er gewoon voor dat het iets is wat je makkelijk kan doen.

Leg en blijf in contact met jouw familie en vrienden: Probeer elke dag contact te leggen met minstens één persoon buiten je zorgteam. Bel een vriend, nodig je familie uit voor koffie of maak een wandeling met je buur.
Blijf actief: Lichaamsbeweging kan helpen om gevoelens van angs, stress of depressie te verminderen. Probeer elke dag wat te bewegen, al is het maar een blokje om wandelen of op een favoriet nummer dansen.
Ontspan: Kanker kan allesomvattend voelen, maar door jezelf op andere zaken te concentreren, kan je je beter voelen. Probeer naar tv te kijken, een tijdschrift te lezen of naar een podcast te luisteren.
Maak een zorgplan: Stel een zorgplan op, samen met je arts of iemand van je zorgteam met daarin informatie over het type kanker, stadium, toekomstige afspraken, behandeling, mogelijke bijwerkingen en andere mogelijke belangrijke punten.
Vraag hulp en ondersteuning: Laat je helpen door je familie, vrienden en zorgteam. Het kan ook helpen om anderen hun verhaal te horen of om jouw verhaal te delen met anderen die zich in dezelfde situatie bevinden. Surf naar de Facebookgroep ‘Leven met HCC’ als je in contact wil komen met andere patiënten en hun naasten.

Referenties:

Stichting tegen kanker. Psychologische steun bij kanker. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/patientenhulp/wat-kan-de-stichting-voor-u-doen/psychologische-steun-bij-kanker (geraadpleegd op 18 maart 2022)

Stichting tegen kanker. Emotionele steun bij kanker. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/patientenhulp/emotionele-steun-bij-kanker (geraadpleegd op 18 maart 2022)

Intimiteit & seksualiteit

De diagnose van kanker en de behandelingen kunnen zowel fysieke als emotionele aspecten van jouw seksleven beinvloeden. Intimiteit en seksulatiteit kunnen op verschillende manieren beinvloed worden en dit kan bij elke persoon ook anders zijn:

Er is schade toegebracht aan jouw zelfbeeld en zelfvertrouwen na de diagnose.
Er is weinig of geen interesse in seksuele betrekkingen door negatieve gevoelens waar jij of jouw partner mee kampt.
Je schaamt je over de lichamelijke veranderingen, zoals gewichtstoename- of verlies, haaruitval, littekens of de katheter.
Er is een verminderde kans voor een intiem moment met jouw partner doordat je vaak in het ziekenhuis moet zijn.
Ook symptomen zoals vermoeidheid, pijn, misselijkheid, erectiestoornissen of problemen met ejaculatie, vaginale droogte of ongemak tijdens de seksuele betrekkingen kunnen het plezier en verlangen in seks verminderen.

Hoe kan je het seksueel verlangen terug laten komen?

De verschillende negatieve gevoelens die gepaard gaan met kanker kunnen jouw intimiteit en seksleven beinvloeden. Een eerste cruciale stap in het vinden van de intimiteit en seksualiteit die bij jou past, is om te luisteren naar jouw gevoelens en verlangens.

Hieronder vind je ook enkele tips die je zelf kunnen helpen om met al deze gevoelens om te gaan:

Het is niet erg om geen zin te hebben: Na een behandeling kan het zijn dat je geen seks wil hebben. De bijwerkingen van een behandeling kunnen ook jouw libido verlagen. Deze situatie is van voorbijgaande aard, maar soms kan het wat tijd kosten vooraleer je weer zin hebt in seks. Geef jezelf tijd en zet jezelf niet onder druk.
Begin alleen: Het kan helpen om te starten met masturbatie om zo zelf de veranderingen in jouw lichaam beter te leren begrijpen en jouw zelfvertrouwen terug te winnen. Hierna kan je aan jouw partner uitleggen wat wel en niet goed voelt.
Luister naar jezelf en communiceer met jouw partner: Het is belangrijk om niets te forceren en geduldig te zijn. Vertrouw op jouw gevoel en onderbreek jouw partner als je je niet op je gemak voelt. Communicatie met jouw partner is belangrijk om het onbegrip niet te lang te laten aanslepen. Je kan je laten bijstaan door een psycholoog of seksuoloog om de communicatie te vergemakkelijken, alleen of als koppel.

Mogelijks kan het ook belangrijk zijn om bescherming, zoals condooms, te gebruiken tijdens de (orale) seks om jezelf en jouw partner te beschermen tegen seksueel overdraagbare aandoeningen of tegen een eventuele blootstelling aan restanten van de chemotherapie.

Referenties:

Nuytten M, Faugeras L, D’Hondt L. Cancer et sexualité. Louvain Médical. 2018;137(7):486-91. Beschikbaar op

https://www.louvainmedical.be/sites/default/files/content/article/pdf/lmed-08-2018-07-nuytten.pdf (geraadpleegd op 15 maart 2022)

In deze brochure vind je heel wat informatie over intimiteit en seksualiteit bij kanker: https://www.kanker.be/sites/default/files/publication/4-3-5-NL-Kanker-en-intimiteit-04-2015.pdf

Werk

Het kan moeilijk zijn om te blijven werken tijdens een behandelingsperiode, bijvoorbeeld met chemotherapie. In dat geval kan je arts je ziekteverlof voorschrijven of kan je aan je werkgever loopbaanonderbreking vragen. Indien je na een periode van afwezigheid graag weer zou beginnen werken, is het belangrijk om dat rustig aan te doen en je goed voor te bereiden door je bijvoorbeeldte laten begeleiden door een coach.

Voor meer informatie, surf naar de volgende website:
www.kanker.be/patientenhulp/kanker-op-het-werk

Financiële aspecten

Als kankerpatiënt heb je recht op verschillende tegemoetkomingen van de mutualiteit, groepsverzekering, hospitalisatieverzekering, de gemeente en het OCMW. Het kan nuttig zijn om je te laten bijstaan door een sociaal assistent om uit te zoeken op welke tussenkomsten je recht hebt.

Het is mogelijk dat je moeilijkheden ondervindt om een schuldsaldoverzekering aan te gaan als je een hypothecaire of andere grote lening wil afsluiten. Sinds 1 januari 2015 is er in België een wet van kracht die de toegankelijkheid van schuldsaldoverzekeringen moet verbeteren voor mensen die volgens verzekeraars een verhoogd gezondheidsrisico hebben, zoals kankerpatiënten. Als een verzekeraar iemand weigert of een hogere premie vraagt, moet deze dit schriftelijk en gedetailleerd motiveren. Je hebt het recht als aanvrager om meer informatie of een tegenadvies te vragen. Je kan hierbij ook gesteund worden door Het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding.

Voor meer informatie, surf naar de volgende websites:

https://www.kanker.be/pati-ntenhulp/financi-le-aspecten-van-kanker

https://www.unia.be/nl

https://www.allesoverkanker.be/leven-met-kanker/sociale-voorzieningen-voor-kankerpatienten

https://www.rechtenverkenner.be/Pages/Home.aspx

Reizen

Reizen tijdens jouw herstel kan deugd doen. Een positieve activiteit, zoals een reis, kan ook helpen bij het beter kunnen omgaan met de bijwerkingen van jouw behandeling. De bestemming en soort reis moeten uiteraard aangepast zijn aan wat je aankan. Daarom is het belangrijk om jouw reis goed voor te bereiden en dit vooraf met je arts te bespreken.

Voor meer informatie, surf naar de volgende website:

https://www.kanker.be/pati-ntenhulp/reizen-met-kanker

Leven met hepatocellulair carcinoom (HCC)

Leven met
hepatocellulair carcinoom (HCC)