Alles over longkanker
- WAT IS LONGKANKER?
- OORZAKEN
- SYMPTOMEN
- DIAGNOSE
- ZIEKTESTADIA
- BEHANDELINGEN
- TERUGKERENDE LONGKANKER
- LONGKANKER IN BELGIË EN LUXEMBURG
- COVID-19
- VEELGESTELDE VRAGEN & AFKORTINGEN
- 6 MYTHES OVER LONGKANKER
Alles over longkanker
Als je te horen krijgt dat je longkanker hebt of dat een van je naasten aan de ziekte lijdt, dan kan dat hard aankomen. Je wordt overspoeld met informatie en je weet niet waar je moet beginnen of hoe je alles moet interpreteren. Hier vind je informatie die je kan helpen om een beter inzicht te krijgen in longkanker en in de behandelingen.
Download hier onze longkankergids en houd hem bij de hand zodat je hem op elk moment kan inkijken.
Wat is longkanker?
Longkanker is de derde meest voorkomende kanker in Europa met meer dan 470.000 nieuwe gevallen in 2018. In België werden in 2020 8874 mensen met longkanker gediagnosticeerd (bron: kankerregister.org). Longkanker komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen en de diagnose wordt doorgaans gesteld na de leeftijd van 65 jaar.
Longkanker is een type kanker die in de longen ontstaat.
De luchtwegen en de longen
Lucht circuleert door de neus en de mond naar de longen en terug via de luchtwegen. In de longen bestaat het ademhalingsstelsel uit linker en rechter luchtpijpvertakkingen (ook wel stambronchi genoemd) die zich in kleinere luchtpijpvertakkingen en dan in bronchioli (kleinste vertakkingen) opsplitsen. Deze bronchioli monden uit in kleine holtes, de longblaasjes. De rechterlong bestaat uit drie kwabben en de linkerlong, die kleiner is omdat het hart daar ligt, uit twee kwabben.
Wanneer we inademen, vangen onze longen zuurstof uit de lucht op die dan door het bloed naar de organen vervoerd wordt. Wanneer we uitademen, stoten we koolstofdioxide uit dat door ons metabolisme is geproduceerd en dat in het bloed zit dat van de organen komt. De gaswisseling vindt plaats in de honderden miljoenen longblaasjes.
Longkanker
Longkanker ontstaat wanneer bronchiale of alveolaire longcellen zich op een ongecontroleerde manier beginnen te vermenigvuldigen. Van hieruit kunnen de kankercellen geleidelijk de omliggende structuren binnendringen en zich verspreiden naar de lymfeklieren (klieren die afvalstoffen afvoeren) die de luchtpijpvertakkingen omringen.
Wanneer longkanker de lymfeklieren bereikt, kan de kanker zich elders in het lichaam verspreiden en daar uitzaaiingen of metastasen vormen (dit zijn kankercellen van de primaire tumor die zich in het lichaam verplaatsen en in één of meerdere delen van het lichaam tumoren vormen). Metastasen van longkanker ontwikkelen zich vaak in de hersenen, de botten, de bijnieren (die boven de nieren liggen en een rol spelen bij de productie van hormonen), de contralaterale long (tegenoverliggende long), de lever, het pericardium of hartzakje (het bindweefsel dat het hart omringt) en de nieren.
De types longkanker
Er bestaan verschillende types longkanker. Het is belangrijk dat je weet welk type kanker je hebt om een beter inzicht te hebben in de beschikbare behandelingen en ook om te weten welke impact de ziekte op je dagelijks leven zal hebben.
De twee belangrijkste types longkanker zijn niet-kleincellige longkanker (NSCLC) en kleincellige longkanker (SCLC). Deze twee types longkanker verschillen op heel wat vlakken van elkaar, met name in waar ze ontstaan, de manier waarop ze zich ontwikkelen en de vorm van de kankercellen. Ze worden ook op een verschillende manier behandeld. Naast NSCLC en SCLC bestaan er ook nog andere types longkanker.
Niet-kleincellige longkanker (NSCLC)
- Niet-kleincellige longkanker (in het Engels NSCLC, Non-Small Cell Lung Cancer) is de vaakst voorkomende vorm en treft ongeveer 85% van de personen met longkanker.
- NSCLC ontwikkelt zich doorgaans in de kleine luchtwegen.
- Er bestaan drie verschillende subtypes van NSCLC:
- Adenocarcinoom. Dit ontwikkelt zich uit de mucus-producerende cellen die de luchtwegen bekleden. Het is de vaakst voorkomende vorm van longkanker die bij ongeveer 40% van de patiënten met longkanker vastgesteld wordt.
- Spinocellulair carcinoom. Dit type ontwikkelt zich uit cellen die de luchtwegen bedekken, doorgaans midden in de long of in één van de luchtpijpvertakkingen. Het is goed voor ongeveer 25% tot 30% van alle longkankers en houdt vaak verband met roken.
- Grootcellig carcinoom. Dit betreft een vorm van NSCLC die in om het even welk deel van de longen kan optreden, en zich sneller ontwikkelt en verspreidt dan het adenocarcinoom of spinocellulair carcinoom. Het is goed voor ongeveer 10% tot 15% van de longkankers.
Kleincellige longkanker (SCLC)
- Kleincellige longkanker (in het Engels SCLC, Small Cell Lung Cancer) treedt doorgaans op in de grote luchtwegen in de borstholte.
- Ongeveer 15% van de longkankers is SCLC.
- SCLC groeit doorgaans vlug en vormt snel metastasen in andere organen. Door die snelle ontwikkeling reageert dit type kanker goed op chemotherapie en op radiotherapie indien mogelijk (behandelingen die verhinderen dat de cellen zich vermenigvuldigen).
De andere types longkanker
- Er bestaan andere, zeldzamere types longkanker zoals pulmonale carcinoïdtumoren, cystische adenocarcinomen, lymfomen en sarcomen, of goedaardige longtumoren zoals hamartomen.
- Bovendien kunnen kankers die in andere organen ontstaan (zoals borstkanker, alvleesklierkanker of nier- of huidkanker) zich naar de longen verspreiden, net zoals longkanker metastasen kan vormen in andere organen. De behandeling van uitgezaaide kanker is gebaseerd op de plaats waar de kanker oorspronkelijk is ontstaan (de locatie van de primaire kanker).
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 3 maart 2022).
World Health Organization. Fact sheets – Cancer. Beschikbaar op: https://www.who.int/fr/news-room/fact-sheets/detail/cancer (geraadpleegd op 10 maart 2022).
Cancer Research UK. Types of lung cancer. Beschikbaar op: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/lung-cancer/stages-types-grades/types (geraadpleegd op 10 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Metastase of uitzaaiing. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/metastase-uitzaaiing (geraadpleegd op 24 maart 2022).
Oorzaken en risicofactoren
Het is doorgaans moeilijk om de exacte oorzaak van longkanker te bepalen. Er zijn echter talloze risicofactoren bekend die longkanker in de hand kunnen werken.
Roken
De belangrijkste risicofactor voor longkanker is roken. Ongeveer 80% tot 90% van de longkankers wordt veroorzaakt door roken in de Kaukasische bevolking. Rokers lopen ongeveer 20 keer meer risico op longkanker dan niet-rokers. Het risico hangt af van meerdere factoren, zoals hoelang iemand gerookt heeft of de leeftijd waarop hij of zij is begonnen met roken. Ook passief roken verhoogt het risico op longkanker. Stoppen met roken op om het even welke leeftijd verlaagt dit risico aanzienlijk. Wil je stoppen met roken? Dan vind je steun op de websites tabakstop.be of sante.public.lu .
Blootstelling aan toxinen (giftige stoffen)
Ongeveer 10% van de longkankers wordt veroorzaakt door blootstelling aan toxinen. Radon, een gas dat van nature uitgestoten wordt door rotsen, de bodem en water, wordt als een belangrijke risicofactor beschouwd. De blootstelling aan andere toxinen (zoals asbest, arsenicum, steenkool of de uitlaatgassen van dieselmotoren) verhoogt ook het risico op longkanker. Vaak is deze blootstelling beroepsgebonden en sommige mensen worden mogelijk als risicopersonen beschouwd door hun sector of plaats van tewerkstelling.
Persoonlijke of familiale voorgeschiedenis
Het risico op longkanker kan hoger zijn als andere familieleden (ouders, broers of zussen…) longkanker hebben gehad door blootstelling aan dezelfde risicofactoren, zoals roken of andere stoffen of door genetische risicofactoren. Personen die genezen zijn van longkanker lopen ook het risico om nogmaals longkanker te krijgen, zeker als ze blijven roken.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 3 maart 2022).
Centers for Disease Control and Prevention. What are the risk factors for lung cancer? Beschikbaar op: https://www.cdc.gov/lung-cancer/risk-factors/index.html (geraadpleegd op 3 maart 2022).
Cancer Research UK. Lung cancer risk. Beschikbaar op: https://www.cancerresearchuk.org/health-professional/cancer-statistics/statistics-by-cancer-type/lung-cancer/risk-factors (geraadpleegd op 10 maart 2022).
Symptomen
Hoewel er verschillende types en subtypes van longkanker bestaan, is geen enkele longkanker identiek en kunnen de symptomen heel erg verschillen van persoon tot persoon. Wanneer longkanker vroegtijdig wordt opgespoord, is dat vaak toevallig. Longkanker wordt namelijk soms opgespoord tijdens een radiologisch of een ander diagnostisch onderzoek, bijvoorbeeld als voorbereiding op een chirurgische ingreep.
Marie Christine: “Hoe de dokters mijn kanker ontdekten? Heel toevallig. Ik had een darmafsluiting, en moest onder de scanner. Uit de resultaten bleek dat ik … kanker had, in mijn rechterlong.”
Sommige mensen met longkanker vertonen geen enkel symptoom. Bij anderen kan de kanker zich uiten in lokale of algemene symptomen. Ook eventuele metastasen (uitzaaiingen) kunnen een invloed hebben op het type symptomen.
Vaak voorkomende lokale symptomen omvatten:
EEN AANHOUDENDE HOEST
KORTADEMIGHEID
EEN HESE
STEM
BLOED
OPHOESTEN
PIJN OP
DE BORST
HERHAALDELIJKE
LONGINFECTIES
Ook algemene symptomen kunnen zich voordoen:
ONVERKLAARBAAR
GEWICHTSVERLIES
GEBREK AAN
EETLUST
GEBREK AAN
ENERGIE
De aanwezigheid en de ernst van de symptomen houden geen strikt verband met het stadium van de ziekte. Longkanker kan zich al in een gevorderd stadium bevinden vanaf de eerste symptomen of vroegtijdig opgespoord zijn ondanks vrij uitgesproken symptomen. Afhankelijk van waar de metastasen zich bevinden, kunnen er nog andere symptomen ervaren worden. Pijn in de rug kan bijvoorbeeld te wijten zijn aan botmetastasen en hoofdpijn of duizeligheid kan het gevolg zijn van hersenmetastasen.
Deze symptomen kunnen veroorzaakt worden door longkanker, maar ook door heel wat andere aandoeningen of ziekten. Daarom is het belangrijk om je behandelende arts te raadplegen als je vergelijkbare symptomen opmerkt.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 7 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Longkanker – Symptomen. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/alle-types-kanker/longkanker/symptomen (geraadpleegd op 7 maart 2022).
Cancer Research UK. Lung cancer symptoms. Beschikbaar op: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/lung-cancer/symptoms (geraadpleegd op 10 maart 2022).
National Cancer Institute. Metastatic cancer: when cancer spreads. Beschikbaar op: https://www.cancer.gov/types/metastatic-cancer (geraadpleegd op 24 maart 2022).
Diagnose
De diagnose van longkanker wordt gesteld op basis van de resultaten van verschillende analyses en onderzoeken. Je arts voert op basis van je symptomen doorgaans een eerste lichamelijk onderzoek van je borstkas en je lymfeklieren uit. Ook kan er bloed worden afgenomen om kleine tumordeeltjes op te sporen die wijzen op kanker. Als de resultaten van deze eerste onderzoeken longkanker doen vermoeden, dan wordt de diagnose bevestigd aan de hand van beeldvorming. Er worden ook aanvullende testen uitgevoerd om het type longkanker en ook de meest geschikte behandeling te bepalen.
Beeldvorming
Er bestaan verschillende beeldvormingstechnieken, zowel om de diagnose te bevestigen als om de omvang van de longkanker te bepalen.
Röntgenfoto (RX) van de borstkas.
Meestal betreft dit het eerste onderzoek om een eventuele afwijking ter hoogte van de longen op te sporen, zoals een vlek of een verdichting in het longweefsel.
Scan van de borstkas en van de bovenbuik.
Met deze techniek wordt een driedimensionale afbeelding van de borstkas en bovenbuik gemaakt om de tumor precies te kunnen lokaliseren in de longen. Ook de verspreiding van de kanker in de longen of naar andere delen van het lichaam kan op die manier gecontroleerd worden. Dit onderzoek is pijnloos en veroorzaakt geen ongemakken. Het duurt ongeveer 10 minuten.
Positronemissietomografie (PET-scan)/computertomografie (CT-scan).
Met deze techniek wordt de activiteit van de cellen gemeten en worden er gedetailleerde beelden gemaakt van de longen en andere weke delen. Vóór het onderzoek wordt een contrastvloeistof (een radioactief product dat zich bindt aan kankercellen) ingespoten in een ader om zo de beelden beter te kunnen lezen. Het duurt ongeveer een uur voordat het product over het hele lichaam verspreid is. Daarna moet je gedurende 30 tot 60 minuten stil blijven liggen voor de scan.
Magnetische-resonantiebeeldvorming (MRI) van de hersenen.
Met deze techniek kunnen we nagaan of de longkanker zich naar de hersenen heeft uitgezaaid. Ook hier kan een contrastvloeistof ingespoten worden voor een betere weergave van de beelden. Voor dit onderzoek moet je ongeveer 30 minuten stil blijven liggen onder de scanner. U zal een hard kloppen of tikkend geluid horen.
Histopathologisch onderzoek
Als op basis van de beelden een afwijking wordt vastgesteld, dan voert het zorgteam bijkomende onderzoeken uit op een klein stukje afgenomen weefsel, een ‘biopt’, om een preciezere diagnose te stellen. Uit de analyse van het biopt onder de microscoop zal blijken of de verdachte massa goedaardig of kwaadaardig is. Als het gaat om een kwaadaardige tumor, dan wordt aan de hand van het biopt het type longkanker gepreciseerd en dat is van essentieel belang voor de keuze van de behandeling.
Er bestaan verschillende biopsietechnieken voor een letsel ter hoogte van de borst. De twee belangrijkste technieken zijn:
Bronchoscopie.
Deze techniek wordt onder plaatselijke of algemene verdoving uitgevoerd en is het meest geschikt als de tumor zich in de centrale luchtwegen bevindt. Een longspecialist of medisch verpleegkundige onderzoekt de binnenkant van de luchtwegen met behulp van een bronchoscoop. Dat is een dunne flexibele buis die voorzien is van een camera en instrumenten om een klein stukje van het verdachte letsel weg te nemen. De bronchoscopie kan uitgevoerd worden met behulp van echografie (EBUS) of elektromagnetische navigatie (ENB). Met deze technieken kunnen we nagaan of de kanker zich heeft uitgezaaid naar de lymfeklieren en kunnen we ook verdachte letsels opsporen in de uithoeken van de longen.
Tony: “Tijdens een EBUS-onderzoek gaat er via je luchtpijp een piepklein cameraatje de longen in, om ook wat klierweefsel mee te nemen voor onderzoek. Je wordt half verdoofd, alsof je een keer goed op café bent geweest. Eigenlijk maak je het maar half mee.”
Transthoracale punctie (longpunctie).
Deze techniek wordt gebruikt wanneer de verdachte massa zich aan de rand van een long bevindt, ver uit de buurt van de centrale luchtwegen. Tijdens dit onderzoek wordt er eerst een scan of echografie genomen om de verdachte massa te kunnen lokaliseren. Vervolgens wordt er onder plaatselijke of algemene verdoving een naald ingebracht tussen de ribben en door de long om een stukje weefsel af te nemen.
De andere technieken zijn:
Thoracocentese/pleurapunctie.
Met deze techniek wordt er vocht uit de pleuraholte genomen voor onderzoek. De pleuraholte bevindt zich tussen het vlies dat de longen bekleedt (het longvlies) en de borstholte. Onder plaatselijke verdoving en meestal met begeleding door een echografie, wordt er een naald ingebracht tussen twee ribben tot in de pleuraholte, waarna vocht opgezogen wordt.
Thoracoscopie.
Dit is een kijkoperatie waarbij de borstholte wordt onderzocht. Een thoracoscopie kan gebruikt worden om weefselstalen af te nemen voor de diagnose van longkanker en om het stadium van de kanker te bepalen. Deze techniek wordt ook gebruikt om kleine longtumoren weg te nemen. De ingreep wordt uitgevoerd onder algemene verdoving. Er worden één tot drie sneden in de borst gemaakt zodat de chirurgische instrumenten gemakkelijk ingebracht kunnen worden.
Moleculair onderzoek van het weefsel bij longkanker
Aan de hand van de afgenomen tumorcellen kunnen we ook abnormale eiwitten identificeren. Hiervoor voeren we een moleculair onderzoek uit. Bepaalde longkankers vertonen namelijk specifieke wijzigingen aan genen of eiwitten waardoor de manier waarop de kanker zich gedraagt en ontwikkelt, verandert. Deze wijzigingen noemen we mutaties.
Deze mutaties kunnen als doelwit gebruikt worden voor specifieke behandelingen (de doelgerichte therapieën). De meest voorkomende mutaties ter hoogte van de longtumoren zijn:
- mutatie van het gen van de epidermale groeifactorreceptor (EGFR)
- mutatie van het gen van het anaplastische lymfoomkinase (ALK)
- mutatie van het ROS1-gen
Bij bepaalde patiënten merken we ook een verhoging van het geprogrammeerde celdoodligand 1 (PD-L1) op, een eiwit waardoor de kankercellen niet herkend worden door het immuunsysteem. Afhankelijk van de hoeveelheid PD-L1 kan een behandeling met immunotherapie overwogen worden.
Ook kunnen er mutatieanalyses uitgevoerd worden op stalen van bloed of andere lichaamsvloeistoffen, aangezien bepaalde tumorcellen loskomen van de primaire tumor en in de bloedsomloop terechtkomen. Dat noemen we ‘vloeibare biopsieën’.
Tony: “Dat was deze keer een liquid biopsie. Wel een opluchting: daarvoor hebben ze alleen een bloedstaal nodig.”
Het moleculair onderzoek van een tumor vergt tijd en het duurt vaak één tot twee weken voordat de resultaten beschikbaar zijn. Het is belangrijk om te weten of je kanker een mutatie heeft, en welke dat is, om inzicht te krijgen in je ziekte en in de beslissingen over je behandeling en je medische opvolging. Aarzel niet om meer informatie aan je arts te vragen.
Begrijp uw pathologieverslag
PD‑L1, moleculaire markers (EGFR…) en wat belangrijk is om met uw arts te bespreken
Een patholoog is een arts die gespecialiseerd is in het onderzoeken van lichaamsweefsel en cellen om ziekten te herkennen en te begrijpen. Hij of zij bekijkt het afgenomen materiaal onder de microscoop om te zien of er sprake is van kanker en, als dat zo is, welk type het is. Uw pathologieverslag is een samenvatting van het onderzoek op het bij u weggenomen weefsel. Deze informatie helpt uw artsen om samen met u het beste behandelplan te maken. In het rapport staat niet alleen de diagnose, maar ook gegevens die belangrijk zijn voor de volgende stappen in uw zorg. In deze video leggen we stap voor stap uit wat u in het pathologieverslag kunt terugvinden.
Comorbiditeiten (gelijktijdige aandoeningen)
Patiënten met longkanker lijden vaak ook aan comorbiditeiten die een invloed kunnen hebben op de diagnose of de behandeling en die voor bijkomende complicaties kunnen zorgen.
Wat is een comorbiditeit?
Een comorbiditeit is een ziekte of een aandoening naast de primaire ziekte (hier longkanker). Een comorbiditeit kan los van de primaire ziekte staan of ermee verband houden.
Longkanker treft vaak rokers en ex-rokers. Deze personen vertonen regelmatig andere comorbiditeiten die verband houden met roken (hoofdzakelijk problemen met hart en bloedvaten en met de luchtwegen zoals chronische obstructieve longziekte (COPD)). Bovendien kan de leeftijd van de patiënt met longkanker het risico op comorbiditeiten zoals diabetes of nierinsufficiëntie beïnvloeden.
Waarom zijn deze comorbiditeiten belangrijk voor
de behandeling van kanker?
Het is belangrijk om te weten of je aan comorbiditeiten lijdt omdat dit de behandeling van de longkanker kan bemoeilijken. Een andere ziekte kan namelijk betekenen dat je behandelingsopties beperkt zijn, maar dit kan ook een invloed hebben op de werkzaamheid van de behandeling of op je vermogen om de behandeling te verdragen.
In bepaalde gevallen is het mogelijk om het risico op comorbiditeiten te verlagen, door bijvoorbeeld te stoppen met roken of door fysiotherapie zoals longrevalidatie te volgen, zodat je de meest geschikte behandeling kan krijgen.
Referenties:
Leduc C, Antoni D, Charloux A, Falcoz P-E, Quoix E. Comorbidities in the management of patients with lung cancer. Eur Respir J. 2017;49 (3):1601721. Beschikbaar op: https://erj.ersjournals.com/content/49/3/1601721
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 7 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Longkanker – Onderzoeken. Beschikbaar op: https://www.cancer.be/les-cancers/types-de-cancers/cancer-du-poumon/examens (geraadpleegd op 7 maart 2022).
National Lung Screening Trial Research Team, Church TR, Black WC, Aberle DR, Berg CD, Clingan KL, Duan F, Fagerstrom RM, Gareen IF, Gierada DS, Jones GC, Mahon I, Marcus PM, Sicks JD, Jain A, Baum S. Results of initial low-dose computed tomographic screening for lung cancer. N Engl J Med. 2013;368(21):1980-91. Beschikbaar op: https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1209120.
Gex G, Montet X, Rochat T, Gasche-Soccal PM. Recontre du « GPS » et du poumon : navigation électromagnétique pour le diagnostic des lésions pulmonaires. Rev Med Suisse. 2010;6:2252-6. Beschikbaar op: https://www.revmed.ch/view/542263/4366788/RMS_idPAS_D_ISBN_pu2010-42s_sa07_art07.pdf.
Société Canadienne du cancer. Thoracoscopie. Beschikbaar op: https://cancer.ca/fr/treatments/tests-and-procedures/thoracoscopy (geraadpleegd op 25 maart 2022).
Zhang Z, Ramnath N, Nagrath S. Current status of CTS as liquid biopsy in lung cancer and future directions. Front Oncol. 2015;5:209. Beschikbaar op: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fonc.2015.00209/full.
Ziektestadia
Nadat de diagnose longkanker is gesteld, geeft het bepalen van het stadium van de ziekte belangrijke informatie over de verspreiding van de kanker in het lichaam en over de verwachte respons op de behandeling.
Het stadium van een kanker verwijst naar de grootte van de tumor en of hij zich verspreid heeft in het lichaam. Deze informatie vormt een aanvulling op de analyses over het type en de mutaties van de longkanker om de artsen te helpen de ernst van de ziekte, de beste manier om die te behandelen en de overlevingskansen te bepalen.
De TNM-classificatie bepaalt het stadium van de kanker aan de hand van drie parameters: T (tumor), N (klier – node in het Engels) en M (metastase of uitzaaiing):
Na T, N en M staan er cijfers (en in bepaalde gevallen letters) om meer details te geven over elk van deze factoren. Zodra T, N en M bepaald zijn, worden de gegevens samengebracht om het algemene stadium van de ziekte te bepalen. Ook al ervaart iedere persoon de kanker op zijn of haar eigen manier, toch hebben kankers in eenzelfde stadium meestal vergelijkbare eigenschappen en worden ze vaak op dezelfde manier behandeld.
Dit classificatiesysteem wordt gebruikt voor niet-kleincellige longkanker (NSCLC) en in mindere mate voor kleincellige longkanker (SCLC). Voor SCLC gebruiken de artsen meestal een classificatiesysteem met twee stadia: het beperkte stadium en het uitgebreide stadium.
- In het beperkte stadium is de kanker beperkt tot één kant van de borst (bijvoorbeeld in een deel van de long en in lymfeklieren aan dezelfde kant van de borst) en kan vervat worden in één stralingsveld tijdens de behandeling met radiotherapie.
- In het uitgebreide stadium is de kanker uitgezaaid naar de long en de lymfeklieren aan de tegenoverliggende kant van de tumor, en ook naar andere delen van het lichaam.
De bepaling van het stadium van de kanker met de TNM-classificatie kan ingewikkeld zijn. Aarzel dus niet om je vragen te stellen aan je zorgteam; zij zullen je het type en het stadium van je longkanker uitleggen en je ook vertellen wat de implicaties daarvan zijn.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 27 april 2022).
American Cancer Society. Non-small cell lung cancer staging. Beschikbaar op: https://www.cancer.org/cancer/lung-cancer/detection-diagnosis-staging/staging-nsclc.html (geraadpleegd op 7 maart 2022).
American Cancer Society. Small cell lung cancer staging. Beschikbaar op: https://www.cancer.org/cancer/lung-cancer/detection-diagnosis-staging/staging-sclc.html (geraadpleegd op 7 maart 2022).
Behandelingen
Er zijn veel verschillende behandelingen om longkanker te bestrijden. Longkanker is echter een ernstige ziekte die vanaf de bevestiging van de diagnose behandeld dient te worden.
De voorgestelde behandeling kan gericht zijn op:
- het verwijderen van de tumor en van de andere kankercellen (metastasen/uitzaaiingen)
- het beperken van de progressie (uitbreiding) van de kanker
- het behandelen van de symptomen voor het behouden van de kwaliteit van leven
Je zorgteam houdt rekening met heel wat parameters voor het bepalen van de beste therapeutische aanpak voor jou, want er bestaan verscheidene behandelingsopties voor longkanker, met name:
Sommige van deze behandelingen worden na elkaar gegeven en kunnen ook samen gegeven worden, zoals chemoradiotherapie.
Je longarts of oncoloog bepaalt samen met jou de meest geschikte behandeling naargelang van je leeftijd, je algemene gezondheid, je medische voorgeschiedenis en je rookgedrag in het verleden, en ook op basis van het type en het stadium van je longkanker. Je zorgteam houdt ook rekening met je behoeften en je voorkeuren om de beste therapeutische aanpak voor jou te bepalen.
Je arts zal je ook wijzen op alle bijwerkingen van de voorgestelde behandeling. Blijf goed communiceren met je zorgteam, met name over de bijwerkingen van de behandeling. Zij kunnen je dan oplossingen voorstellen om de bijwerkingen onder controle te houden, maar ze kunnen ook je behandeling aanpassen naargelang je behoeften en voorkeuren.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 9 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Longkanker – Behandelingen. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/alle-types-kanker/longkanker/behandelingen (geraadpleegd op 9 maart 2022).
Hiddinga BI, Raskin J, Janssens A, Pauwels P, Van Meerbeeck JP. Recent developments in the treatment of small cell lung cancer. Eur Respir Rev. 2021;30(161):210079. Beschikbaar op: https://err.ersjournals.com/content/30/161/210079.
McDonald F, De Waele M, Hendricks LEL, Faivre-Finn C, Dingemans A-MC, Van Schil PE. Management of stage I and II nonsmall cell lung cancer. Eur Respir J. 2017;49(1):1600764. Beschikbaar op: https://erj.ersjournals.com/content/49/1/1600764.
Operatie
Wanneer de ziekte in een vroeg stadium opgespoord wordt en de tumor beperkt is tot de long, kan de tumor verwijderd worden via een procedure die chirurgische resectie wordt genoemd. Er bestaan verschillende operaties naargelang de grootte, het stadium en de verspreiding van de kanker.
De chirurg kan een deeltje van de long, maar ook een volledige long verwijderen:
Segmentectomie.
Deze operatie kan voorgesteld worden wanneer de kanker in een heel vroeg stadium wordt opgespoord. Daarbij wordt maar een heel klein deeltje (segment) van de long weggehaald.
Lobectomie.
Met deze techniek wordt één van de kwabben (lobben) van de long weggehaald
Pneumectomie.
Dit is een ingewikkelde operatie waarbij één van beide longen volledig weggenomen wordt.
Tijdens een ingreep kunnen ook de lymfeklieren dicht bij de tumor weggehaald worden. Uit de analyse van de lymfeklieren wordt opgemaakt of de tumor zich buiten de long heeft verspreid en wordt bepaald of je andere behandelingen nodig hebt.
De vaakst waargenomen bijwerkingen na een longkankeroperatie zijn:
- pijn ter hoogte van het litteken of de borst
- een infectie van de wonde (gekenmerkt door roodheid, pijn, een gevoel van warmte, lekken… ter hoogte van de wonde)
- longontsteking
- luchtlekkage uit de geopereerde zones
Je arts zal je informeren over deze bijwerkingen en je ook zeggen met welke middelen je ze kan vermijden of tot een minimum beperken. Als je pijn hebt of symptomen vertoont, breng dan je arts zo snel mogelijk op de hoogte zodat deze je kan helpen.
Surf voor meer informatie over oncologische chirurgie naar de website Chirurgie | Stichting tegen Kanker.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 15 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Longkanker – Behandelingen. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/alle-types-kanker/longkanker/behandelingen (ingekeken op 15 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Chirurgie. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/behandelingen/chirurgie (geraadpleegd op 28 maart 2022).
Chemotherapie
Chemotherapie maakt gebruik van één of meerdere van de vele bestaande geneesmiddelen om de kankercellen te vernietigen en te verhinderen dat ze zich vermenigvuldigen.
Chemotherapie kan gebruikt worden als monotherapie of in combinatie met andere behandelingen:
Neoadjuvante chemotherapie.
Chemotherapie die wordt gegeven vóór de operatie of radiotherapie om de tumor zoveel mogelijk te doen krimpen of om mogelijke pijn na de operatie te verminderen.
Adjuvante chemotherapie.
Chemotherapie die wordt gegeven na de operatie of radiotherapie om de resterende kankercellen te vernietigen.
Palliatieve chemotherapie.
Chemotherapie die wordt gegeven als palliatieve zorg om de symptomen te verlichten en het leven te verlengen.
Chemoradiotherapie.
Een combinatie van chemotherapie en radiotherapie die wordt gegeven om baat te hebben bij de effecten van beide behandelingen. Deze therapie kan gebruikt worden voor tumoren die niet meer operabel zijn om de tumor op die manier te vernietigen of te verkleinen. Krijg je chemoradiotherapie en wil je meer informatie en ondersteuning? Download dan hier onze brochure.
Chemotherapie kan oraal (in tabletvorm) toegediend worden of rechtstreeks in een ader (langs een katheter) via baxters/infusen gegeven worden. Chemotherapie wordt in het ziekenhuis toegediend in één of meerdere kuren.
De mogelijke bijwerkingen van de chemotherapie zijn afhankelijk van het(de) gebruikte geneesmiddel(en) en de gebruikte dosis(doses). De vaakst voorkomende zijn:
- een risico op infectie door het lagere aantal witte bloedcellen
- bleek gelaat door een lager aantal rode bloedcellen
- spijsverteringsstoornissen (misselijkheid, braken, diarree…)
- verlies van eetlust dat verband kan houden met een verminderde smaak en geur
- ernstige vermoeidheid
- haaruitval
- tintelingen of een verdoofd gevoel, hoofdzakelijk in de handen en voeten
- Bloedingen uit de neus, in de ontlasting of urine door een verminderde hoeveelheid bloedplaatjes
De meeste van deze bijwerkingen zijn tijdelijk en verdwijnen na het einde van de behandeling. Je zorgteam zal je helpen om deze bijwerkingen te voorkomen of ze onder controle te houden.
De verpleegkundigen zullen je nauw bijstaan tijdens je chemotherapie. Bekijk in de volgende video hun advies en hun tips bij het volgen van chemotherapie.
Surf voor meer informatie over chemotherapie naar de website Chemotherapie | Stichting tegen Kanker.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 15 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Longkanker – Behandelingen. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/alle-types-kanker/longkanker/behandelingen (ingekeken op 15 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Chirurgie. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/behandelingen/chirurgie (geraadpleegd op 28 maart 2022).
Radiotherapie
Deze behandeling maakt gebruik van stralingen om de kankercellen te doden. Radiotherapie kan alleen of in combinatie met andere behandelingen gebruikt worden:
Neoadjuvante radiotherapie.
Radiotherapie die wordt gegeven vóór de operatie of radiotherapie om de tumor zoveel mogelijk te doen krimpen of om mogelijke pijn na de operatie te verminderen.
Adjuvante radiotherapie.
Radiotherapie die wordt gegeven na de operatie of radiotherapie om de resterende kankercellen te vernietigen.
Palliatieve radiotherapie.
Radiotherapie die wordt gegeven als palliatieve zorg om de symptomen te verlichten en het leven te verlengen.
Chemoradiotherapie.
Een combinatie van chemotherapie en radiotherapie die wordt gegeven om baat te hebben bij de effecten van beide behandelingen. Deze therapie kan gebruikt worden voor tumoren die niet meer operabel zijn om de tumor op die manier te vernietigen of te verkleinen. Krijg je chemoradiotherapie en wil je meer informatie en ondersteuning? Download dan hier onze brochure.
Om de longkanker te behandelen, wordt de tumor meestal van buiten het lichaam bestraald. De radiotherapeut richt met behulp van een machine gedurende een korte periode een bundel X-stralen op de plek waar de tumor zich bevindt. Deze behandeling wordt meestal over verschillende sessies herhaald.
De mogelijke bijwerkingen hangen af van de locatie en van de wijze waarop de stralingen toegediend worden. Ze treden meestal twee tot drie weken na de behandeling op en omvatten:
- huidveranderingen, met name lichte brandwonden, blaren of afschilferen van de huid
- een tijdelijke ontsteking van de slokdarm en slikmoeilijkheden
- vermoeidheid
- ontsteking van de long, ook wel stralingspneumonitis genoemd, die gepaard gaat met hoesten en koorts
Het is belangrijk om deze symptomen aan je arts te melden. Je zorgteam kan je adviseren en indien nodig je behandeling aanpassen.
Surf voor meer informatie over radiotherapie naar de website Radiotherapie | Stichting tegen Kanker.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 15 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Longkanker – Behandelingen. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/alle-types-kanker/longkanker/behandelingen (geraadpleegd op 16 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Radiotherapie. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/behandelingen/radiotherapie (geraadpleegd op 28 maart 2022).
Immunotherapie
Ons lichaam beschermt zich tegen aanvallen van buitenaf (bacteriën, virussen…) dankzij het immuunsysteem. Ons immuunsysteem kan ook kankercellen opsporen en vernietigen. Als er echter kanker ontstaat, dan betekent dat dat de kankercellen zijn ontsnapt aan de immuunbewaking van ons lichaam. Terwijl de traditionele behandelingen (operatie, chemotherapie, radiotherapie...) zich rechtstreeks op de tumor richten, werken immunotherapieën op een onrechtstreekse manier, namelijk door het immuunsysteem te activeren. Ze versterken het natuurlijke afweersysteem van je lichaam tegen de tumor zodat het zelf de tumor kan herkennen en vernietigen.
Johan: “(...) We zijn gestart met immunotherapie. En dat gaat veel beter. (...) Ik weet niet juist hoe het precies werkt. Maar men zegt mij dat de kanker nu ‘verschrompelt’ en slaapt. (...) Tot nu toe blijft de tumor slapen en ga ik er op vooruit.”
Er bestaan heel wat immunotherapieën, zoals bijvoorbeeld de immuuncheckpointremmers die zich onder andere op het PD-L1-eiwit richten. Dit eiwit bevindt zich op het oppervlak van de cellen waardoor de kankercellen niet door het immuunsysteem herkend worden. Dankzij de immunotherapieën wordt het eiwit uitgeschakeld, waardoor het immuunsysteem de kanker kan aanvallen.
Immunotherapie kan niet systematisch gebruikt worden voor alle types longkanker. Het gebruik ervan hangt af van het type en het stadium van de tumor. Ze kan gegeven worden als monotherapie of in combinatie met andere behandelingen (operatie, chemotherapie of radiotherapie). Ook kunnen verschillende immunotherapieën samen gebruikt worden. Immunotherapie wordt via een infuus toegediend.
De bijwerkingen van de immunotherapie zijn uiteenlopend en verschillen van de bijwerkingen die waargenomen worden bij chemotherapie of doelgerichte therapieën. Ook kunnen verschillende bijwerkingen waargenomen worden bij mensen met een soortgelijke longkanker die met dezelfde immunotherapie behandeld worden. Sommige patiënten ervaren geen bijwerkingen terwijl die bij anderen net wel heel ernstig kunnen zijn.
Het is dus belangrijk om de bijwerkingen die verband houden met de immunotherapie te kunnen identificeren en in nauw contact te blijven met je zorgteam tijdens de behandeling. De vaakst voorkomende bijwerkingen houden verband met de huid of het spijsverteringsstelsel, maar ook andere organen blijven mogelijk niet gespaard:
- jeuk en huiduitslag
- misselijkheid
- diarree
- longklachten
- schildklieraandoeningen (hormoonstoornissen)
- leverontsteking (hepatitis)
Neem contact op met je zorgteam als je deze symptomen opmerkt of als ze erger worden. Als je vlug ingrijpt, kunnen deze bijwerkingen op een correcte manier behandeld worden.
De verpleegkundigen zullen je nauw bijstaan tijdens je immunotherapie. Bekijk in de volgende video hun advies en hun tips bij het volgen van immunotherapie.
Meer informatie over immunotherapie vind je op de website Immuuntherapie | Stichting tegen Kanker.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 15 maart 2022).
ESMO. Série guides pour les patients ESMO – Les effets secondaires liés à l’immunothérapie / ESMO Patient Guide Series – What are Immunotherapy Side Effects? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/138227/2546564/file/FR-Guide-pour-les-Patients-les-Effets-Secondaires-Lies-a-l-Immunotherapie.pdf of https://www.esmo.org/content/download/124130/2352601/1/ESMO-Patient-Guide-on-Immunotherapy-Side-Effects.pdf (geraadpleegd op 16 maart 2022).
Cancer Research UK. What is immunotherapy? Beschikbaar op: https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/cancer-in-general/treatment/immunotherapy/what-is-immunotherapy (geraadpleegd op 16 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Immuuntherapie. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/behandelingen/immuuntherapie (geraadpleegd op 28 maart 2022).
Doelgerichte therapie
Doelgerichte therapieën remmen de vermenigvuldiging van kankercellen door abnormale eiwitten te blokkeren die gevormd worden door specifieke genetische mutaties (ALK, ROS1, EGFR…). Deze abnormale eiwitten bevinden zich in grotere hoeveelheden in kankercellen dan in normale cellen. Doelgerichte therapieën zijn dus specifiek gericht op de kankercellen waardoor de andere organen grotendeels gespaard blijven en er minder bijwerkingen optreden.
Deze behandelingen worden gegeven op basis van de diagnose van longkanker en kunnen dus niet systematisch gebruikt worden. Op basis van de resultaten van de biopsie van de kankercellen wordt een behandeling gekozen die gericht is op kankercellen met specifieke mutaties.
Er kunnen verschillende doelgerichte therapieën gebruikt worden:
- Kleine moleculen kunnen de groeisignalen in de kankercellen blokkeren, zodat ze zich niet meer kunnen ontwikkelen (bijvoorbeeld bij mutaties van het EGFR-gen, het ALK-gen of het ROS1-gen). Deze geneesmiddelen worden doorgaans in tabletvorm ingenomen.
- Er kunnen antilichamen geïnjecteerd worden om de vorming van nieuwe bevoorradingswegen via het bloed te verhinderen die de kankercellen voeden.
De bijwerkingen verschillen van behandeling tot behandeling, maar de vaakst voorkomende zijn:
- Spijsverteringsstoornissen (diarree, misselijkheid, braken…)
- Huidveranderingen (huiduitslag, droge huid, nagelaandoeningen, problemen met wondgenezing…)
- Hoge bloeddruk
- Vochtophoping (oedeem)
Je arts kan je helpen om de meeste bijwerkingen door de doelgerichte therapieën te voorkomen of onder controle te houden. Aarzel niet om contact met je arts op te nemen.
Ook de verpleegkundigen zullen je nauw bijstaan tijdens je doelgerichte therapie. Bekijk in de volgende video hun advies en hun tips bij het volgen van doelgerichte therapie!
Surf voor meer informatie over doelgerichte therapieën naar de website Doelgerichte behandelingen | Stichting tegen Kanker.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 16 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Longkanker – Behandelingen. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/alle-types-kanker/longkanker/behandelingen (geraadpleegd op 16 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Doelgerichte behandelingen. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/behandelingen/doelgerichte-behandelingen (geraadpleegd op 28 maart 2022).
Ondersteunende zorg, nazorg, palliatieve zorg en zorg aan het levenseinde
Naast de behandelingen om de kanker te bestrijden kunnen er nog andere behandelingen aangeboden worden om je levenskwaliteit te verbeteren.
Ondersteunende zorg
Deze zorg wordt meestal tijdens de behandeling aangeboden om je te helpen de symptomen van de kanker en de bijwerkingen van de behandelingen onder controle te houden. Dit kan medische zorg zijn om de obstructie van de luchtwegen, pijn, misselijkheid en braken, en andere bijwerkingen te verlichten, maar ook voedingsondersteuning om op de juiste manier te blijven eten ondanks de eventuele veranderde smaak en/of geur en het verlies van eetlust.
Nazorg
Deze zorg wordt gegeven aan patiënten die genezen zijn van kanker. Zelfs wanneer je genezen bent van kanker of de kanker onder controle is, kan je nog steeds te kampen krijgen met fysieke, psychologische, sociale en economische problemen. Nazorg heeft als doel om je te helpen opnieuw een zo normaal mogelijk leven te hebben na de ziekte. Surf voor meer informatie over nazorg naar deze gids op de website kanker.nl.
Palliatieve zorg
Palliatieve zorg bestaat uit maatregelen of behandelingen om de pijn en bepaalde symptomen te verlichten bij personen met een gevorderde ziekte. Zo wordt er bijvoorbeeld palliatieve chemotherapie gegeven als er geen genezing meer mogelijk is, maar het leven wel verlengd kan worden met een goede levenskwaliteit. Surf voor meer informatie over palliatieve zorg naar de website Palliatieve zorgen | Stichting tegen Kanker.
Zorg aan het levenseinde
Wanneer de kanker ongeneeslijk is, zorgt het zorgteam ervoor dat het levenseinde zo comfortabel mogelijk verloopt. De zorg richt zich dan op het verlichten van de fysieke en psychologische symptomen. Je zorgteam biedt je een luisterend oor om zowel jou als je naasten te steunen.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 16 maart 2022).
ESMO. Série Guides ESMO pour les patients – Survie / ESMO Patient Guide Series – What does survivorship mean? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/147200/2660987/file/ESMO-Guide-pour-les-Patients-Survie.pdf of https://www.esmo.org/content/download/117593/2061518/1/ESMO-Patient-Guide-Survivorship.pdf (geraadpleegd op 17 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Palliatieve zorgen. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/patientenhulp/palliatieve-zorgen (geraadpleegd op 22 april 2022).
Klinisch wetenschappelijk onderzoek
Er worden klinische onderzoeken uitgevoerd om nieuwe behandelingen of nieuwe combinaties van behandelingen te onderzoeken of om inzicht te krijgen in de werking van bestaande kankerbehandelingen. Je arts kan je voorstellen om aan een klinisch onderzoek deel te nemen en het staat je vrij om al dan niet deel te nemen.
Deelnemen aan een klinisch onderzoek kan voordelen bieden (toegang tot nieuwe behandelingen, controle en gedetailleerde opvolging van je gezondheid tijdens en na de studie). Voordat je beslist om aan een klinisch onderzoek deel te nemen, is het belangrijk om daar goed over na te denken en er open en eerlijk met je arts over te praten.
Surf voor meer informatie over klinische onderzoeken naar de website Klinische proeven en experimentele therapieën | Stichting tegen Kanker
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 16 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Klinische proeven en experimentele therapieën. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/jongeren-en-kanker/behandelingen/klinische-proeven-en-experimentele-therapie-n (geraadpleegd op 22 april 2022).
Terugkerende longkanker
De verschillende behandelingen kunnen het tumorweefsel elimineren en de kanker onder controle krijgen met nazorg. We hebben het dan over remissie. De remissie kan gedeeltelijk of volledig zijn als alle tekenen van de kanker verdwenen zijn. Surf voor meer informatie over remissie naar de website Wat is remissie? | Stichting tegen Kanker. Bij sommige patiënten keert de kanker niet terug. Doorgaans geldt dat hoe vroeger longkanker opgespoord wordt, hoe groter de kansen op genezing.
Jammer genoeg kunnen mensen die genezen zijn van longkanker opnieuw longkanker ontwikkelen. Dat wordt ‘recidief’ genoemd. De behandelingsopties hangen af van de kenmerken van de nieuwe tumor, van je gezondheid en van de behandelingen die je al hebt gekregen.
Longkanker komt het vaakst voor bij mensen die al genezen zijn van longkanker, maar ook andere types kanker kunnen zich ontwikkelen (zoals strottenhoofd-, mond- en keelkanker, slokdarmkanker, alvleesklierkanker…).
Je kan zelf bepaalde dingen doen om je risico om een andere kanker te ontwikkelen te verminderen, zoals stoppen met roken, alcohol vermijden en een gezond gewicht aanhouden door evenwichtige voeding en door lichamelijk actief te blijven. Wil je stoppen met roken? Dan vind je steun op de websites tabakstop.be of sante.public.lu.
Een terugkerende kanker of een tweede kanker na longkanker kan voor heel wat twijfels en onzekerheden zorgen. Voel je zeker niet schuldig. Kanker kan terugkomen, ook al doe je er alles aan om dat te vermijden. Praat erover met je zorgteam en zoek indien nodig hulp bij een psycholoog.
Dorine heeft baarmoederhalskanker en borstkanker gehad en heeft sinds een jaar longkanker met een uitzaaiing in haar hoofd. Die tumor is verwijderd. Kankervrij worden? Kan niet meer. Maar genieten van het leven? Dat kan wel.
Meer informatie vind je ook op de website Recidief, herval, uitzaaiingen ... | Stichting tegen Kanker.
Referenties:
ESMO. Série Guides ESMO pour le patient – Cancer du poumon non à petites cellules / ESMO Patient Guide Series – What is Non-Small-Cell Lung Cancer? Beschikbaar op: https://www.esmo.org/content/download/7250/143186/1/FR-Cancer-du-Poumon-Non-%C3%A0-Petites-Cellules-Guide-pour-les-Patients.pdf of https://www.esmo.org/content/download/7252/143219/1/EN-Non-Small-Cell-Lung-Cancer-Guide-for-Patients.pdf (geraadpleegd op 14 maart 2022).
American Cancer Society. Second cancers after lung cancer. Beschikbaar op: https://www.cancer.org/cancer/lung-cancer/after-treatment/second-cancers.html (geraadpleegd op 14 maart 2022).
American Cancer Society. Understanding recurrence. Beschikbaar op: https://www.cancer.org/treatment/survivorship-during-and-after-treatment/long-term-health-concerns/recurrence.html (geraadpleegd op 14 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Recidief, herval, uitzaaiingen ... Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/van-remissie-tot-genezing/recidief-herval-uitzaaiingen (geraadpleegd op 28 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Wat is remissie? Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/wat-remissie (geraadpleegd op 20 april 2022).
Longkanker in België en Luxemburg
In 2019 hebben in België 8.874 personen (5.624 mannen en 3.250 vrouwen) de diagnose longkanker gekregen. Dat komt overeen met ongeveer een honderdtal nieuwe gevallen per 100.000 mannen en iets meer dan een vijftigtal per 100.000 vrouwen. Longkanker treft hoofdzakelijk oudere mensen: in 2019 bedroeg de gemiddelde leeftijd voor een nieuwe diagnose 70 jaar bij mannen en 68 jaar bij vrouwen.
Tussen 2015 en 2019 bedroeg het gemiddelde overlevingspercentage na 5 jaar 22% voor mannen en ongeveer 30% voor vrouwen. Toch schommelt de levensverwachting van iemand met longkanker van persoon tot persoon. Dit hangt hoofdzakelijk af van het stadium van de kanker op het moment van de diagnose.
In Luxemburg waren er 210 nieuwe gevallen van longkanker in 2014 (136 bij mannen en 74 bij vrouwen).
Referenties:
Belgian Cancer Registry. Cancer Fact Sheet Lung Cancer – België 2019. Beschikbaar op: http://kankerregister.org/media/docs/CancerFactSheets/2019/Cancer_Fact_Sheet_LungCancer_2019.pdf (geraadpleegd op 3 maart 2022).
Stichting tegen kanker. Longkanker – Algemeen. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/alles-over-kanker/alle-types-kanker/longkanker (geraadpleegd op 3 maart 2022).
Fondation Cancer. Cancer du poumon. Epidémiologie. Beschikbaar op: https://www.cancer.lu/fr/cancer-du-poumon-0 (geraadpleegd op 27 juni 2022).
COVID-19 en longkanker
Informatie over het coronavirus, de aanbevelingen om COVID-19 te voorkomen en te behandelen, en ook de maatregelen die getroffen zijn door de verschillende regeringen veranderen voortdurend. Mogelijk is de informatie die je hier leest dus niet of niet meer volledig up-to-date. Neem bijgevolg altijd contact op met je arts voor de meest recente informatie en het meest relevante advies.
Surf voor algemene informatie over het coronavirus en de meest recente richtlijnen naar info-coronavirus.be of covid-19.sciensano.be voor België en kanker.be voor Luxemburg. Hieronder vind je antwoorden op enkele veelgestelde vragen over COVID-19 en longkanker. Surf voor meer informatie over COVID-19 en kanker ook naar de websites Veelgestelde vragen rond het coronavirus en kanker | Stichting tegen Kanker of allesoverkanker.be.
Heb ik door mijn longkanker een hoger risico op een ernstige vorm van COVID-19?
Personen met kanker lopen doorgaans meer risico om COVID-19 op te lopen als gevolg van hun verminderde immuniteit door hun kanker of de behandelingen, maar ook als gevolg van hun leeftijd en comorbiditeiten.
Personen met longkanker zijn bijzonder vatbaar voor een ernstige vorm van COVID-19. Vaak zijn hun longen beschadigd door het roken, vertonen ze daarnaast ook vaak aandoeningen aan de luchtwegen en bloedvaten en zijn ze al wat ouder. Dit zijn allemaal risicofactoren voor COVID-19. Bovendien kunnen behandelingen zoals een operatie en radiotherapie de longen verzwakken waardoor de patiënten vatbaarder zijn voor ernstiger infecties.
Moet ik mijn behandeling tegen longkanker aanpassen tijdens de COVID-19-pandemie?
Dit hangt af van talloze factoren, zoals hoe hevig de pandemie in je regio woedt, het stadium van je longkanker, de behandeling die je krijgt en of je zelf besmet bent met het coronavirus of niet. Het is dus belangrijk dat je erover praat met je arts en met je zorgteam.
Mag ik als patiënt met longkanker gevaccineerd worden tegen het coronavirus?
Naast de algemene maatregelen om de verspreiding van het coronavirus te voorkomen (zoals een mondmasker dragen, een goede handhygiëne, afstand houden, een goede ventilatie van de binnenruimtes, contacten beperken) blijft vaccinatie tegen COVID-19 momenteel aangeraden. Raadpleeg echter altijd je arts omdat er bepaalde medische redenen bestaan waarom vaccinatie kan worden afgeraden of bepaalde situaties waarin vaccinatie bij voorkeur uitgesteld wordt.
Referenties:
Stichting tegen kanker. Veelgestelde vragen rond het coronavirus en kanker. Beschikbaar op: https://www.kanker.be/coronavirus (geraadpleegd op 14 maart 2022).
Alles over Kanker. Het coronavirus en kanker. Beschikbaar op: https://www.allesoverkanker.be/corona-en-kanker (geraadpleegd of 14 maart 2022).
Passaro A, Bestvina C, Velez Velez M, Chiara Garassino M, Garon E, Peters S. Severity of COVID-19 in patients with lung cancer: evidence and challenges. J Immunother Cancer. 2021;9(3):e002266. Beschikbaar op: https://jitc.bmj.com/content/9/3/e002266.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de symptomen van longkanker?
Het is belangrijk dat je de mogelijke symptomen van longkanker herkent. De symptomen kunnen gemakkelijk genegeerd of verward worden met die van andere, goedaardige ziekten.
Wat zijn de verschillende stadia van longkanker?
Er zijn vijf stadia waarbij rekening gehouden wordt met de grootte van de kanker, het deel van het lichaam waar de kanker zich bevindt en ook de verspreiding in het lichaam.
Wat is kleincellige longkanker?
Ongeveer 15% van de longkankers is kleincellige longkanker. Hoewel deze kanker minder vaak voorkomt dan niet-kleincellige longkanker, is het een agressievere kanker die zich snel ontwikkelt.
Wat zijn de beschikbare behandelingen van longkanker?
Er bestaan verschillende behandelingsopties voor longkanker en elke therapie werkt op een andere manier.
Wat zijn de vaak voorkomende bijwerkingen van de behandelingen van longkanker?
De bijwerkingen van de behandelingen van longkanker verschillen naargelang van het soort behandeling en variëren van persoon tot persoon.
Verhoogt mijn longkanker mijn risico op een ernstige vorm van COVID-19?
Personen met longkanker lopen een hoger risico op een ernstige vorm van COVID-19 en ook op overlijden door een coronavirusinfectie. Dit wordt verklaard door schade aan de longen, door de kanker of door de behandeling, maar ook omdat longkanker hoofdzakelijk ouderen treft die vaak al andere risicofactoren vertonen om een ernstige vorm van COVID-19 te ontwikkelen.
Afkortingen
Als je de diagnose longkanker te horen krijgt, dan is dat niet alleen zwaar op emotioneel vlak. De hoeveelheid informatie en de nieuwe termen waarover je leest of waarover je hoort praten, kunnen ook moeilijk te ontcijferen zijn. Deze lijst met vaak voorkomende afkortingen kan je helpen om door de bomen het bos te zien.
COVID-19 (Coronavirus Disease 2019)
COVID-19 wijst op de ziekte die veroorzaakt wordt door het coronavirus, dat verantwoordelijk is voor de pandemie die begin 2020 is uitgebroken. Het cijfer 19 wijst op het jaar waarin het virus bij de mens is opgedoken (2019).
NSCLC (niet-kleincellige longkanker)
Dit type longkanker komt het vaakst voor en treft ongeveer 85% van de longkankergevallen. Het wordt onderverdeeld in verschillende subtypes zoals het plaveiselcelcarcinoom of het adenocarcinoom.
SCLC (kleincellige longkanker)
Dit type longkanker treft ongeveer 15% van de patiënten met longkanker. De ziekte wordt gekenmerkt door kleine kankercellen die zich vlug vermenigvuldigen en metastasen vormen.
CT-scan (computertomografie)
Een CT-scan is een driedimensionale afbeelding van het lichaam waarbij gebruik wordt gemaakt van röntgenstraling. Aan de hand van deze afbeelding bepaalt de arts de locatie van je longkanker en kan hij of zij de precieze omvang ervan meten.
MRI (magnetische-resonantiebeeldvorming)
Medische beeldvormingstechniek die gebruikmaakt van magnetische velden en radiogolven om driedimensionale gedetailleerde beelden van de binnenkant van je lichaam te maken.
RX (Röntgenfoto): Een Röntgenfoto is een beeldvormingstechniek
Meestal betreft dit het eerste onderzoek om een eventuele afwijking ter hoogte van de longen op te sporen, zoals een vlek of een verdichting in het longweefsel.
PD-L1 (geprogrammeerde celdoodligand 1)
Een eiwit dat zich bevindt op het oppervlak van de kankercellen waardoor ze niet door het immuunsysteem van je lichaam herkend worden.
PET-scan (positronemissietomografie)
Bij een PET-scan wordt een contrastvloeistof ingespoten in een ader en met een speciale camera kunnen de tumoren en uitzaaiingen zichtbaar zijn.
6 mythes over longkanker
Over vervelende ziektes ontstaan er verhaaltjes. Altijd. Van de Griekse oudheid tot nu. En meestal jagen die verhalen ons angst aan. Om je gerust te stellen, gingen we langs bij verschillende Belgische ziekenhuizen. We interviewden er verpleegkundigen over zes hardnekkige mythes over longkanker.
1. “Je mag niet meer normaal eten”
Fout want
Je moet juist zo normaal mogelijk blijven eten. Leg jezelf geen nutteloze beperkingen op, behalve als je dokter je dat expliciet heeft aangeraden. Vergeet de diëten, en al zeker wanneer je chemotherapie krijgt. Dan is het belangrijk om juist méér proteïnen en calorieën te eten. Laat lightproducten links liggen. Kies voor volle zuivelproducten, zoals volle boter en volle melk. Geniet zeker ook nu en dan van een zoete, hartige snack … en vergeet vooral niet om jezelf (met mate) plezier te doen met je favoriete maaltijden!
2. “Je kan eigenlijk gewoon niéts meer”
Fout want
Je lichaam heeft beweging nodig. Toegegeven: chemotherapie, bestralingen, operaties, … daar kan je verschrikkelijk moe van zijn. Maar als je die vermoeidheid kwijt wilt, helpt het juist om te bewegen. Zet je spieren zoveel mogelijk aan het werk. Sommige ziekenhuizen bieden ook aangepaste bewegingsprogramma’s aan. Soms zijn dat groepssessies, en soms stippelen ze voor jou een individueel programma uit. Vraag zeker informatie aan je zorgteam.
3. “Door chemotherapie valt je haar zeker uit”
Juist en Fout, want
Haarverlies is geen noodzakelijk gevolg van chemotherapie. Het hangt af van welke chemotherapie je krijgt. Het risico valt niet uit te sluiten, maar bij vele soorten chemotherapie mag je gerust je afspraken bij de kapper behouden. Bij radiotherapie ter hoogte van het hoofd (om bijvoorbeeld een hersenmetastase te behandelen), kan trouwens ook lokaal het haar uitvallen. Bij andere kankerbehandelingen is de kans op haarverlies dan weer zo goed als nihil. Gebeurt het toch? Laat het dan weten aan je zorgteam. Dan zorgen zij misschien wel voor een aangepaste behandeling.
4. “Als je longkanker hebt, ga je altijd door een diep, zwart dal”
Juist … en Fout, want
Elke kanker is anders. Het is normaal dat je bij de diagnose door een diep dal gaat. Maar op voorhand valt er over de lichamelijke en geestelijke last van longkanker weinig te voorspellen. Want je lichaam is uniek, je behandeling verschilt van andere patiënten, je geest zit anders in elkaar, ….
5. “Met longkanker sterf je binnen een paar maanden”
Fout, want
Het klopt dat longkanker soms slechte prognoses geeft. De meeste diagnoses worden gesteld wanneer de kanker zich al verspreid heeft in het lichaam. Dankzij de evoluties in de geneeskunde zijn de vooruitzichten nu beter: hou dus zeker moed.
6. “Rokers hebben hun longkanker zelf gewild”
Fout, want
Niemand begint te roken om later longkanker te krijgen. Het heeft geen zin om patiënten schuldgevoelens aan te praten. Bovendien: ook niet-rokers krijgen soms longkanker. Toegegeven: roken blijft één van de belangrijkste oorzaken. Gooi dus snel die sigaret weg. Het is nooit te laat om te stoppen. Het komt je therapie ten goede en je verhoogt er je levenskwaliteit mee. Stimuleer zeker ook je geliefden en naasten om hetzelfde te doen. Zo verlagen ook zij hun risico op longkanker.
BLIJF VERBONDEN
Je bent nooit alleen
Praat & verbind
met lotgenoten.
BLIJF OP DE HOOGTE
DOWNLOAD ONS MAGAZINE
©Leven met Longkanker 2022 AstraZeneca
Leven met | Longkanker
Aangeboden door 