Getuigenissen
Leven met longkanker

Vroeger dacht ik altijd: als ze me ooit zeggen dat ik kanker heb, dan zal ik niet kunnen stoppen met huilen. Maar toen ik tien maanden geleden effectief de diagnose kreeg, heb ik er heel berustend op gereageerd, zo van: oké, het is nu zo, we nemen het zoals het komt.

Ik liep al een jaar te hoesten, tot Jan, mijn man, uiteindelijk zei: “Ga er misschien toch eens mee naar de dokter.” En zo gezegd, zo gedaan. We hebben een afspraak gemaakt bij de longspecialist. Ze hebben een foto gemaakt, en toen we wilden vertrekken, bleek dat ze iets gezien hadden en de dokter al hadden gebeld.

De woensdag daarop belde de dokter ons op: het moest verder onderzocht worden. Ik liet een CT-scan en een PET-scan maken, en daaruit bleek dat het kwaadaardig was. Er waren verschillende behandelingen mogelijk, en ze lieten me de keuze tussen chemo-immunotherapie en een operatie. Ik kon er natuurlijk ook voor kiezen om niks te doen. Uiteindelijk is het chemo geworden, en ik ben er heel ziek van geweest. Op een bepaald moment kon ik niet meer eten, waardoor ik in een week tijd 7 kilo afgevallen ben. Daarop is de chemotherapie stopgezet en hebben ze me geopereerd en een van mijn longen weggenomen.

Sindsdien leef ik met maar één long, en dat valt eigenlijk best mee. We gaan elke dag wandelen en ik hoef niet meteen iets te laten.

Ik heb van meet af aan niet van haar zijde geweken, vertelt haar man. Toen we het nieuws te horen kregen, was dat natuurlijk heel zwaar. Ik heb ’s nachts vaak liggen piekeren in bed. En toen is ze inderdaad heel ziek geworden. Ik dacht al dat ik haar kwijt was, dat het afgelopen was. We zaten in die mooie herfst van ons leven, en dan kom je ineens in de winter terecht, zeg maar. Maar intussen proberen we wel weer het beste te maken van die winter.

We gaan allebei heel graag wandelen, weer of geen weer. Het is iets wat we samen kunnen doen. Dat is belangrijk, want terwijl we wandelen, praten we over van alles en nog wat en lossen we onze problemen op. Het brengt ons dichter bij elkaar. Een dag niet gewandeld, dat is voor mij een dag niet geleefd, net zoals een dag niet gelachen een dag niet geleefd is. Na mijn operatie zijn we de eerste dag dat ik weer thuis was al meteen vijf kilometer gaan wandelen. We hebben het geleidelijk aan opgebouwd en gisteren hebben we op 22 kilometer afgeklokt.

Toen ik zo ziek was door de chemo, heb ik me maar één keer heel slecht gevoeld. Alle kinderen waren langsgekomen en ik durfde niet bij hen te gaan zitten, uit schrik dat ik nog iets anders zou oplopen. Ik zat alleen in een hoekje af te zien, terwijl iedereen aan tafel plezier zat te maken en erop los kletste. 

Maar nu voel ik me eigenlijk helemaal niet ziek, ik voel me geen kankerpatiënt. Ik weet ook niet of ik palliatief ben. Het is voor mij nooit een optie geweest dat ik dit niet zou overleven. Daar heb ik niet bij stilgestaan. Wat komt, dat komt. Ik ga niet zitten treuren om wat me nog te wachten staat. Ik mag dan wel ziek zijn, ik wil gewoon alles blijven doen. Net zoals tevoren, gewoon blijven gaan. Ik laat het hoofd niet hangen, ik moet verder en ik wil genezen.

Het is heel belangrijk dat je je partner laat weten dat je er altijd zult zijn en alles zult doen wat je kunt, besluit Jan. We staan ’s morgens op, en dan maken we onze eerste wandeling. We zien de zon opkomen, die rode bol … Dat zijn dan van die kleine dingen waaraan je je moet optrekken.

Van meet af aan heb ik me voorgenomen de regie over mijn ziekte te behouden en de touwtjes in eigen handen te nemen. Telkens als ik slecht nieuws te horen krijg, ga ik ermee aan slag en zeg ik tegen mezelf: “Goed, zo staan we ervoor, en we gaan dit zus en zo doen.” Ik ga altijd onmiddellijk op zoek naar informatie en ik verdiep me erin. Ik neem telkens de leiding, zeg maar. En voorlopig lukt me dat ook. Ik ga praten met mijn oncoloog en met elke arts die me behandelt. Toen ik aan mijn hersenen geopereerd was, was dat niet anders: ik wou absoluut de arts en de assistent spreken en ik moest zeker weten dat ik bij de goede chirurg was terechtgekomen. Weet je, het lijkt wel alsof ik die ziekte meedraag in mijn handtas, en niet in mijn lichaam.

Ik vroeg aan de arts om er geen doekjes om te winden. Ik wou het in mijn gezicht horen. Niet achter de rug! Hij heeft dat ook gedaan. En de diagnose was duidelijk: longkanker, maar nog geen uitzaaiingen.

Ik hou wel slechte herinneringen over aan die eerste periode van de ziekte. Vooral de longpunctie blijft me bij. Dat was heel pijnlijk. Via mijn rug nam men met een naald weefsel weg uit mijn longen. En dat zonder verdoving! Ook de eerste sessies van chemotherapie zijn slecht gevallen. Ik werd misselijk, was moe, kon niet eten, …. Er waren dagen dat ik begon ik te hallucineren. Ik was een levend lijk. Dat waren mijn donkerste dagen. Daarbij kwam nog dat ik kaal werd. In de kamer kon je het spoor volgen waar ik had gelopen. Overal waar ik passeerde lag er haar. Ik had het daar moeilijk mee. Zonder haar was ik precies mezelf niet meer. Ik had mijn trots verloren. Gelukkig is mijn haar terug gegroeid. Ik voel me opnieuw Johan!

Ik heb nooit gerookt, maar vijf jaar geleden kreeg ik de diagnose: longkanker. Toch zit ik niet in zak en as door de ziekte. Ik heb nooit gedacht: ik ga dood. Ik probeer integendeel door te gaan en te leven alsof er niets aan de hand is. Ik heb natuurlijk wel regelmatig afspraken met de kinesist en de oncoloog en ik heb het nu wat lastiger dan vijf jaar geleden door mijn behandelingen. Je slikt medicijnen, je krijgt chemotherapie, er is de bestraling … De behandeling is best wel zwaar, maar ondanks alles blijf ik doorgaan.

Soms speelt de vermoeidheid me wel parten. Hoe ik daarmee omga, hangt er wat van af. Als ik op vakantie ga, neem ik veel tijd om uit te rusten en lees ik veel. En als ik lees, durf ik weleens in slaap te vallen. Tegelijkertijd heb ik het gevoel dat ik overal van moet genieten, en daardoor gun ik mezelf soms te weinig rust. Dat voel ik dan ook wel. Zo heb ik de voorbije weken te veel hooi op m'n vork genomen. Ik voel dat ik moe ben, maar thuis vind ik het erg moeilijk om te zeggen: “Oké, tijd voor een siësta.” Zo zit ik niet in elkaar. Overdag kan ik niet terug in mijn bed kruipen.

De ziekte heeft mijn kijk op het leven veranderd. Ik heb nu veel meer oog voor de details. Ik ben omringd door de natuur en de dieren en dat vind ik geweldig. Ik geniet met volle teugen van al die vogels en eekhoorntjes.Ik ben ook gevoeliger geworden voor wat de mensen om me heen meemaken, en ik heb meer tijd om na te denken. Vroeger bleef ik maar voorthollen en was ik altijd met mijn werk bezig, maar nu hoef ik daar niet meer over te piekeren. Ik ben moeten stoppen met werken. Dat was triest, maar ik heb meteen de knop omgedraaid: “Oké, het is voorbij.” Ik wil positief in het leven staan en probeer niet te klagen, niet negatief te zijn.

Ik dacht dat ik niet lang meer te leven had, dat het een kwestie van maanden was, ook al konden de artsen daar geen uitsluitsel over geven. De ziekte bevond zich namelijk al in stadium 4b, en dat is het laatste stadium. Ik had overal uitzaaiingen, en dan weet je wel dat er weinig reden tot vreugde is. Maar ik heb me heel vlug neergelegd bij wat ik allemaal te horen kreeg. Ik besefte dat ik niet lang meer te leven had, dat ik zou doodgaan. Daardoor kun je ook erg moeilijk op lange termijn plannen. Nu kijk ik altijd per drie maanden vooruit, want om de drie maanden heb ik mijn onderzoeken. De dingen die ik graag wil doen, moet ik dan ook in die drie maanden gedaan krijgen. Het is er dus allemaal wat ingewikkelder op geworden, maar tot nog toe lukt het wel.

Ik prijs me ook gelukkig dat ik iemand aan mijn zijde heb die erg sterk is. Hij mag weleens wat gevoeliger zijn, denk ik soms, maar voor hem is het ook niet gemakkelijk. Als ik met iets zit, of als ik ergens over wil klagen, dan kom ik altijd weer terecht bij de persoon met wie ik samen aan tafel zit om te eten, bij diegene die er is. En dat is hij altijd. Het moet erg zwaar zijn om de partner te zijn van iemand die kanker heeft.

Of ik nog goede raad heb voor lotgenoten? Ik kan alleen maar zeggen hoe ik het aanpak: kijk om je heen, probeer de positieve te dingen te zien. En er zijn veel positieve dingen. De natuur, bijvoorbeeld. Kijk naar de lucht, kijk naar de wolken. Geniet zoveel mogelijk van de natuur, want voor mij is de natuur het mooiste wat we gekregen hebben.

Zeven jaar geleden getuigde Christiane ook al eens over haar ziekte. Toen zei ze: “Ik kan niet meer geopereerd worden. Wat van mijn long overblijft, is te klein om er nog een deel van te kunnen wegnemen. Ik neem het leven voortaan zoals het komt. Ik zie wel.”

In 2008 hebben ze longkanker bij me vastgesteld en een deel van mijn long weggenomen. Nadien dachten ze dat ze me chemotherapie zouden kunnen geven. Ik was in het ziekenhuis voor een eerste chemosessie, maar toen kwamen ze me vertellen dat ze me een orale behandeling zouden geven. Wellicht als gevolg van de staalafname. 

Ik word goed opgevolgd, maar ik doe ook wel alles wat ze me vragen. Zo neem ik elke dag plichtsbewust, op een welbepaald tijdstip, die “chemopil”. En om de drie maanden ga ik de scanner in en evalueren ze mijn longfunctie. Ze nemen ook regelmatig bloed af. 

Ik vind dat de tijd soms nogal langzaam gaat. Ik ga niet graag zomaar, zonder doel, wandelen. Ik kom wel buiten om naar de winkel te gaan, en dat doe ik dan het liefst te voet. Ik kan niet zeggen dat ik nog echt veel plezier in het leven heb, maar ik hou wel van wat gezelschap. Daarom ga ik ook nog naar de turnles. Dat doe ik dan veeleer om mensen te zien dan om me te amuseren. 

Op een bepaald moment moet je je neerleggen bij je leeftijd en alles wat erbij komt kijken. Ik ben nu 78 en uiteindelijk ben ik nog niet zo slecht af. Ik probeer er zo mee om te gaan.

Mijn agenda staat grotendeels in het teken van mijn gezondheid en alles wat daarmee te maken heeft. Momenteel voel ik me goed, maar vraag me niet om te wandelen. Als ik vlug moet lopen, hap ik naar adem en kan ik het niet lang volhouden. Maar als het in mijn eigen tempo mag, dan lukt het nog wel. Dan kan ik een uurtje, of twee misschien, rondlopen. 

Sinds 2016 hebben we ook nog heel wat gereisd. We hebben zelfs een cruise gemaakt. Elk jaar nemen we vakantie en gaan we op reis. Uiteindelijk geniet ik nog net zoals vroeger.

Als ik aan de toekomst denk … Weet je, ik zou graag nog wat blijven leven om mijn projecten te kunnen verwezenlijken. Enkel daarvoor. Zo wil ik graag nog twee appartementen inrichten. Ze zijn casco opgeleverd en ik moet er nog vaklui voor zien te vinden. Dat doe ik graag. Dat is momenteel het enige wat op mijn planning staat.

Ik heb nu vijftien jaar longkanker, en ik moet toegeven dat ik me erg goed voel. Ik heb nergens pijn, helemaal niets. Als ik niet zo goed werd opgevolgd, zou ik er nu niet meer zijn. Het is een ziekte waarvan je niet meteen moet denken dat het een ramp is. Er zijn namelijk veel mensen die kanker hebben. Misschien leeft iedereen wel met zijn eigen slapende kanker. 

In elk geval denk ik dat mensen die net als ik niet-kleincellige longkanker hebben, niet meteen in paniek hoeven te slaan. Hoe meer het onderzoek vordert, hoe meer medicijnen ze namelijk vinden. In elk geval lijken de medicijnen die ik neem het heel goed te doen. Misschien zal ik wel aan iets anders dan kanker overlijden, wie weet.

• Brenda is vermoeid en moet vaak hoesten.
• Ze gaat naar haar longarts en op zijn aanraden laat ze een scan van haar longen nemen.
• De longarts ontdekt een tumor met een grootte van 7,5cm.
• Twee weken later krijgt Brenda te horen dat de tumor kwaadaardig is. Ze longkanker heeft met uitzaaiingen in haar klieren.
• Brenda kreeg al vier sessies chemo en werd 27 keer bestraald.
• Momenteel volgt Brenda immunotherapie.
• Ze gaat om de twee weken naar het ziekenhuis voor een bloedafname. Daar kijken ze haar bloedplaatjes, witte en rode bloedcellen na. Als die in orde zijn, krijgt ze vier uur lang een immunotherapie.
  

Hoe de kanker ontdekt werd? Ik was vermoeider dan normaal en moest veel hoesten. Ik ging dan siroopjes halen, maar die werkten niet. Uiteindelijk ging ik naar de longarts. Die ontdekte een tumor in mijn longen.

Op de scan zag de longarts van Brenda een tumor van 7,5cm. “Die moet daar al een hele tijd gezeten hebben. De tumor werd onderzocht en twee weken later kreeg ik te horen dat hij kwaadaardig was. Ik had uitgezaaide long‐ en klierkanker”, vertelt Brenda.

Ik heb vier chemosessies gehad en ben 27 keer bestraald. Ik ben daar heel ziek van geweest en ben ook heel snel vermoeid. Als ik een halfuurtje de afwas heb gedaan, ben ik nadien kapot.

Brenda’s dokter waarschuwde dat ze door de chemo en de bestralingen 95 percent kans had om haar haren te verliezen. “Ik ben mijn haren uiteindelijk nooit verloren. Ik ben daar zó gelukkig om”, glundert Brenda.

Ongeloof… Dat gevoel overheerste toen ik het nieuws voor het eerst hoorde. Ik voelde mij niet ziek en geloofde dus niet dat ik een tumor in mijn longen had, dat ik kanker had. Ik kon dat niet aanvaarden. De dokter zei mij: ‘Het is erger dan dat jij laat uitschijnen, Brenda. Je bent ziek, maar je wil het niet aanvaarden!’. Hij had gelijk.

Door de medicatie die ik dagelijks moet innemen, word ik elke dag geconfronteerd met mijn kanker. Dat zal voor altijd zo zijn omdat mijn tumor niet verwijderd kan worden. Ik heb het ondertussen wel leren aanvaarden.

Ik heb heel veel schrik. Schrik om te sterven. Iedere ochtend dat ik wakker word, ben ik zó blij dat ik mijn ogen mag openen! Mijn dokter zei dat als mijn tumor verwijderd kon worden, ik psychologisch niet zo veel bezig zou zijn met ‘het sterven’. Gelukkig kan ik daar met mijn psychologe goed over spreken.

Mijn vriend is alles voor mij. Ik heb hem nodig. Hij heeft het moeilijk gehad met deze situatie en is daarvoor ook naar een psychologe geweest. Voor hem was het heel moeilijk om te verwerken dat ik kanker had. Nu nog steeds. Maar we kunnen daar samen goed over spreken. Hij is er altijd voor mij. Vanaf de dag dat we wisten dat ik kanker had, is hij thuisgebleven om voor mij te zorgen. Vijf maanden lang!

Mijn familie is heel belangrijk voor mij. In het begin waren ze heel triest en hadden ze schrik dat ik zou sterven. Maar nu zie je niet meer aan mij dat ik ziek ben. Ze denken ook niet meer dat ik ziek ben en vragen niet meer hoe het gaat. Maar dat is beter zo! Ik wil niet dat ze te veel medelijden hebben en triest zijn. Maar ze zijn er wel écht voor mij!

Ik heb 37 jaar gerookt. Van mijn veertiende tot mijn 52 jaar. Als ik nu mensen zie roken, dan vind ik nog steeds dat dat lekker ruikt. Ik heb soms nog steeds zin om te roken, maar ik doe het niet. Ik ben meteen gestopt toen ik te horen kreeg dat ik longkanker had.

Ik heb vier chemosessies gehad en ben 27 keer bestraald. Ik ben daar heel ziek door geweest en ben ook heel snel vermoeid. Als ik een halfuurtje de afwas heb gedaan, ben ik nadien kapot.

Ziek zijn en zorgverlening nodig hebben, draagt een kost met zich mee. Ook voor Brenda is de ziekte een grote financiële last. “Nu dat ik niet meer kan werken, ben ik afhankelijk van een uitkering. Ik krijg maandelijks dus niet meer hetzelfde loon als vroeger. Ik verdiende 1600 euro per maand en kreeg daarbovenop maaltijdchecks. Nu moet ik maandelijks rondkomen met 900 tot 1000 euro, zonder maaltijdchecks of premies. Mijn vriend helpt mij om rond te komen. Maar mocht ik kunnen, zou ik morgen meteen terug werken. Enkel voor het geld.”

Door de chemo en de bestralingen had Brenda 95 percent kans om haar haren te verliezen. “Toen ik dat hoorde, ben ik eens gaan kijken voor een pruikje. Maar dat kost al gauw meer dan 1000 euro. Je krijgt wel 150 euro terug van de mutualiteit, maar 1000 euro is echt véél geld! Ik ben uiteindelijk mijn haar niet verloren. Ik was zo gelukkig.”

Ik geniet véél meer van kleine dingen. Vroeger ging ik veel werken, maar nu probeer ik elk dag ergens van te genieten. Al is het maar van een ritje met mijn auto of van mijn mooi huisje. Ik ga nu bijvoorbeeld naar de pedicure en manicure en laat zo mijn voeten en handen verzorgen. Dat deed ik vroeger niet.

Ik zou de toekomst rooskleurig willen zien, maar… Ik ga wel dingen blijven plannen, maar in mijn achterhoofd denk ik soms wel van ‘hopelijk ben ik er dan nog’.

• Twaalf jaar geleden zijn er bij een longfoto van Marie-Christine vlekken te zien.
• Zelf denkt ze dat het te maken heeft met de tuberculose die ze vroeger heeft doorgemaakt; het blijkt longkanker te zijn.
• Van haar aangetaste long worden twee lobben verwijderd, Marie-Christine krijgt ook chemo en bestralingen.
• Vijf jaar later blijkt ook haar andere long aangetast. Ze ondergaat tomotherapie en verliest een lob van deze long.
• Twee jaar geleden blijkt ook haar longvlies aangetast.
• Een jaar geleden worden er uitzaaiingen in haar hersenen geconstateerd. Daaraan wordt ze geopereerd.
• Marie-Christine is intussen uitbehandeld, maar heeft om de drie maanden een check-up waarbij haar (pijn)medicatie wordt aangepast als dat nodig is.

“Ik wou me aanvankelijk niet laten opereren. Het was mijn man die aandrong dat ik het liet doen. Ze zouden aanvankelijk één lob wegnemen, maar twee lobben plakten samen en zijn dus allebei verwijderd. Daarna word je dan elk jaar uitvoerig onderzocht. Daarbij vonden ze drie vlekken aan de andere kant. Daarvoor heb ik bestraling gehad. Ik had een zenuwknoop die kwaadaardige cellen bevatte, daarvoor heb ik chemo gehad. Daar was ik helemaal niet ziek van. Ik heb mijn haar ook niet verloren. Ik heb er niks van gevoeld. Daarna kon er alleen nog tomotherapie, die is nog sterker dan gewoon bestralingen. Daardoor was die aangetaste zenuwknoop weg, maar ik was ook een lob van mijn long kwijt. Er blijven er nog twee over. Ik ben twee jaar geleden ook geopereerd aan mijn longvlies en ik heb nog steeds een vlek op mijn long. Vorig jaar ben ik gevallen, zomaar uit het niets. Het deed geen pijn, maar bij een MRI bleek dat ik uitzaaiingen had in mijn hersenen. Ik ben daaraan geopereerd en het gaat relatief goed met me. Ik heb er niks aan overgehouden, geen geheugenverlies, niks.”

“In het totaal heb ik 18 biopsieën gehad. Als een biopsie goed gedaan wordt, doet dat geen pijn. Wel als je een klaplong hebt: dat doet écht pijn.”

“Ik heb het hele scala aan behandelingen gehad: bestralingen, chemo, tomotherapie... En ik heb gevraagd of immunotherapie een optie zou zijn, daar wordt veel over gepraat. Ze hebben het gecheckt, maar in mijn geval zou dat niet werken.”

“Op dit moment volg ik geen enkele behandeling. Om de drie maanden word ik helemaal doorgelicht met een hele reeks onderzoeken, maar ik onderga geen therapeutische behandelingen. Als ik zeg dat ik pijn heb, krijg ik daar medicatie voor op basis van morfine. Mijn vader zei altijd: ‘je moet je geen zorgen maken. Als je je zorgen maakt, sterf je vroeger.’ Leef zo normaal mogelijk, zoals het gaat, daar moet je het mee doen. Ik ben er nog altijd.”

“Ik heb maar één long meer, maar voor mij is er zo goed als niks veranderd. Het enige verschil is dat ik niet even snel leef als tevoren. Ik zie er ook helemaal niet uit alsof ik kanker heb, dat heeft mijn arts me ook al verschillende keren gezegd. Mensen weten het ook niet. In mijn dichte omgeving wel, mijn beste vrienden weten het uiteraard, maar ik praat er niet over. Ik heb er niet te veel last van. Andere mensen weten het niet. Het is voor mij niet zo belangrijk om erover te praten. Ik stop het in een apart vakje in mijn hoofd. Ik leef zo normaal mogelijk en blijf optimistisch.”

“Ik ben iemand die graag anderen helpt. Als ik iemand tegenkom met longkanker die het niet meer ziet zitten, dan zal ik die aanmoedigen. Dat geldt in het algemeen: als iemands moraal zakt, wil ik graag laten zien dat het anders kan. Als iemand me vraagt hoe het gaat, antwoord ik steevast: ‘ça va’.”

“Als ik op Facebook zie dat iemand zich niet goed voelt, piekert, dan zal ik erover praten, anders niet. Als ik mensen zie die piekeren over hun kanker, over hun therapie van chemo of bestralingen, over je slecht voelen na je behandeling... Volgens mij piekeren ze te veel. Als je bezig kan zijn met andere dingen, gaat dat allemaal gemakkelijker. Ja, je hebt kanker, maar je moet leven, normaal leven. Ik leef samen met mijn kanker. En dus heb ik er niet zoveel last van.”

“Hoe mijn zoon reageert? Moeilijk te zeggen, hij toont het niet. Ik weet dat hij in paniek is telkens als ik me laat opereren, maar hij toont het niet. Mijn dochter was erbij toen ik te horen kreeg dat ik een vlek op mijn long had. Ze begon te huilen, maar ik zei haar dat het niet nodig was, dat het te maken had met die tuberculose. Ik ben niet in het ziekenhuis gebleven. Ik had nog een onderzoek en daarna ben ik vertrokken, om thuis voor mijn man te zorgen. Het bleek dus wel degelijk kanker te zijn.”

“Voor ik longkanker kreeg, heb ik gerookt, ja. Toen mijn long verwijderd was, heb ik vijf jaar niet gerookt, maar de kanker was al teruggekeerd, ook al wist men dat nog niet. Toen mijn man stierf, ben ik opnieuw gaan roken. Ik ben opnieuw begonnen omdat het allemaal zo zwaar was. Ik heb mijn man begeleid van in het begin tot het einde.”

“Ik word niet graag geholpen. Ik heb ook geen hulp in huis, enkel de verpleegster die twee keer per week aan huis komt. Ik was mezelf, ik kleed mezelf aan, ik doe alles zelf. Ik wil écht niet van iemand afhankelijk zijn, dat kan ik echt niet.”

“Ik leef zo normaal mogelijk. Ik poets zelf, al gaat dat niet zo vlot als vroeger. Dat stoort me wel een beetje, maar ik doe nog hetzelfde als voor mijn kanker. Voor mij is er geen verschil daar.”

“Op een gewone dag sta ik om zes uur ‘s morgens op, altijd zo geweest. Ik laat de hond uit, was me, kleed me aan, doe het huishouden... Ik heb een vriendin die geregeld langskomt en die ervoor zorgt dat ik vaker buitenkom dan vroeger. Ik ben van nature eerder een huismus dan iemand die vaak op stap gaat. Ik maak mijn eten, ik leef net als ieder ander, eigenlijk. Als ik tijd heb, lees ik. Ik lees veel.”

Marie-Christine is uitbehandeld. Dat perspectief heeft haar doen nadenken over haar levenseinde: wat wil ze en wat niet? Ze heeft uitdrukkelijk gekozen voor euthanasie, als ze afhankelijk zou worden van anderen. Ook al is dat niet voor iedereen zo, haar geeft deze optie rust. Haar keuze voor euthanasie is voor haar een manier om te kiezen voor het leven, om de tijd die ze heeft zo kwalitatief mogelijk door te brengen. Mocht u vragen hebben over euthanasie, bespreek het zeker met uw arts.

“Als ik door mijn kanker afhankelijk zou moeten worden van iemand, dan wordt het euthanasie. Ik wil van niemand afhankelijk zijn. Nee; dat nooit. Ik heb alle papieren al ingevuld, mijn euthanasieverklaring ligt klaar. Toen ik geopereerd ben voor de uitzaaiingen in mijn hersenen, heb ik tegen de anesthesist gezegd: als het fout gaat, ligt mijn euthanasieverklaring klaar. Ik wil niet in een rolstoel belanden of niet meer kunnen zien of afhankelijk zijn van iemand. Als dat het geval is, wil ik euthanasie.”

“Toen ik moest stoppen met werken... Dat is het moeilijkste geweest voor mij.”

“Financieel verandert er wel het een en ander als je ziek bent. Je hebt veel extra kosten: medicijnen, transport dat je moet aanvragen... Dat kost geld. Er wordt wel een deel terugbetaald, maar je hebt heel veel kosten.”

“Hoe kijk ik naar de toekomst? Op dit moment leid ik nog een normaal leven, ik denk niet echt aan de toekomst. Ik zeg altijd: ‘als je tijd van gaan daar is, is het zo. Dan moet je gaan. Dat heb je niet te kiezen, daar moet je het maar mee doen. Ver in de toekomst kijken, dat doe ik niet.”

“Ik leef al lang met longkanker. In het begin hadden ze me negen jaar gegeven, maar ik heb me daarop niet gefocust, ik heb daar niet op gerekend. En ik ben er nog altijd, dus... Je kunt heel lang leven met kanker. Tenminste: als je gewoon leeft. Je mag die kanker je leven niet laten bepalen. Je moet voor jezelf leven, niet voor de kanker.”