Wat is pancreaskanker?

Anatomie en functie van de pancreas

De pancreas is het orgaan dat zich achter en lichtjes onder de maag bevindt. De pancreas is rechtstreeks verbonden met de twaalfvingerige darm en is omgeven door veel bloedvaten.
De pancreas speelt een rol bij de spijsvertering door enzymen te produceren die voedsel verteren waardoor voedingsstoffen kunnen opgenomen worden. Tegelijkertijd produceren de endocriene klieren hormonen zoals insuline, glucagon en somatostatine, die het glucoseniveau in het bloed regelen.

Wat zijn de verschillende soorten pancreaskanker?

Een tumor ontstaat wanneer cellen zich ongecontroleerd delen. Er zijn 2 soorten pancreaskanker:  

Adenocarcinoom van de pancreas: komt overeen met 95% van de pancreaskankers en ontstaat uit de exocriene klieren.
Neuro-endocriene tumor van de pancreas: komt overeen met 5% van de pancreaskankers en ontstaat uit de endocriene klieren.

De verschillende stadia van pancreaskanker

Het stadium van de kanker wordt bepaald door waar de kanker zich bevindt, of deze is uitgezaaid en in welke delen van het lichaam, en heeft invloed op je behandeling.

Stadium 1: Gelokaliseerd, de kanker kan operatief worden verwijderd (10-15% van de gediagnosticeerde patiënten). 
Stadium 2: Gelokaliseerd maar moeilijk te verwijderen door chirurgie (10-15% van de gediagnosticeerde patiënten).
Stadium 3: Lokaal gevorderd, de kanker bevindt zich rond de pancreas en kan niet operatief worden verwijderd omdat de slagaders, aders of organen rond de pancreas zijn aangetast (10-15% van de gediagnosticeerde patiënten).
Stadium 4: metastatisch, de tumor is uitgezaaid naar andere organen dan de pancreas, zoals de lever en de longen (45% tot 55% van de gediagnosticeerde patiënten).

Erfelijke (en familiale) pancreaskanker

Als een familie een genetische aanleg heeft voor het ontwikkelen van pancreaskanker, spreekt men ook wel van erfelijke pancreaskanker. Deze vorm van kanker kan veroorzaakt worden door erfelijke kiembaanmutaties die in elke cel van het lichaam aanwezig zijn (inclusief de eicellen en zaadcellen) waardoor ze kunnen doorgegeven worden aan je nakomelingen. Dit kan het geval zijn bij mutaties in de BRCA1- en BRCA2-genen, die het risico op verschillende vormen van kanker, waaronder pancreaskanker, verhogen.

Verder zijn er ook bepaalde families waarin pancreaskanker vaker voorkomt zonder dat er noodzakelijkerwijs een duidelijke genetische oorzaak kan worden geïdentificeerd. Dit heet familiale pancreaskanker. Zowel erfelijke als familiale factoren dragen bij aan een verhoogd risico op pancreaskanker in vergelijking met de algemene bevolking.

Als de geneticus of oncoloog het nodig acht wordt een genetische test aanbevolen. In het geval van pancreaskanker omvatten gestandaardiseerde genetische tests in gevallen van vermoedelijke aanleg ten minste de volgende genen: BRCA1, BRCA2, PALB2, ATM, CDKN2A, TP53, MLH1, MSH2 en MSH6. Mensen die een van deze genetische predisposities erven, hebben een hoger risico op het krijgen van pancreaskanker.

Het BRCA2-gen speelt een belangrijke rol bij pancreaskanker: mannen en vrouwen met een BRCA2-mutatie hebben een levenslang risico van 2-7% om deze vorm van kanker te ontwikkelen.

Klik hier voor meer informatie over de risico's van BRCA-mutaties

Klik hier voor meer informatie over de Belgische richtlijnen om in aanmerking te komen voor een genetische test voor pancreaskanker.

Het type pancreaskanker dat je hebt, bepaalt voor een deel de behandeling die je zal krijgen. Dankzij de vooruitgang in het onderzoek is het nu mogelijk om het risico op het ontstaan van pancreaskanker te verkleinen en/of de kanker effectiever te behandelen, met name dankzij doelgerichte therapieën.

Referenties: 
John Hopkins Medicine Pathology. What are the risk factors for pancreatic cancer? Hier beschikbaar: http://pathology.jhu.edu/pancreas/BasicRisk.php?area=ba (geraadpleegd op 18 december 2023).

American Cancer Society. Pancreatic Cancer Risk Factors. Hier beschikbaar: https://www.cancer.org/cancer/pancreatic-cancer/causes-risks-prevention/risk-factors.html (geraadpleegd op 18 december 2023).

Higuera O, Ghanem I, Felui J. Management of pancreatic cancer in the elderly. World J Gastroenterol 2016;22:764–775.

Tempero M, Arnoletti JP, et al. Pancreatic adenocarcinoma. Clinical Practice Guidelines in Oncology. J Natl Compr Canc Netw. 2007;5(10):998-1033.

Cancer.net pancreatic cancer introduction. Hier beschikbaar: https://www.cancer.net/cancer-types/pancreatic-cancer/introduction (geraadpleegd op 18 december 2023).

Belgian guideline for diagnostic testing criteria for pancreatic-cancer- genes-panel analysis. Hier beschikbaar: https://www.college-genetics.be/assets/recommendations/fr/guidelines/Pancreatic%20cancer%20-%20Belgian%20guideline%20for%20diagnostic%20testing%20criteria.pdf (geraadpleegd op 18 december 2023).

Daly MB, Pal T, Berry MP, et al. Genetic/Familial High-Risk Assessment: Breast, Ovarian, and Pancreatic, Version 2.2021, NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. J Natl Compr Canc Netw. 2021;19(1):77-102.

Goggins M, Overbeek KA, et al; International Cancer of the Pancreas Screening (CAPS) consortium. Management of patients with increased risk for familial pancreatic cancer: updated recommendations from the International Cancer of the Pancreas Screening (CAPS) Consortium. Gut. 2020;69(1):7-17.

La prédisposition héréditaire du cancer du sein BRCA1/BRCA2. Hier beschikbaar: http://www.ipg.be/wp-content/uploads/doc/cancer_sein_hereditaire.pdf (geraadpleegd op 18 december 2023).

Pancreatic cancer introduction. Hier beschikbaar: https://www.cancer.net/cancer-types/pancreatic-cancer/introduction (geraadpleegd op 18 december 2023).

Mr Julian Choi HBP & General Surgeon. Pancreas. Hier beschikbaar: https://julianchoi.com.au/pancreas (geraadpleegd op 18 decembre 2023).

Pandol SJ. The Exocrine Pancreas. Anatomy. 2010. Hier bescikbaar: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK54134/ (geraadpleegd op 18 decembre 2023).

Columbia University Irving Medical Centre. The Pancreas Center. Hier beschikbaar: http://columbiasurgery.org/pancreas/pancreas-and-its-functions (geraadpleegd op 18 decembre 2023).

Craig’s Cause Pancreatic Cancer Society. Hier beschikbaar: http://www.craigscause.ca/page.asp?ID=28 (geraadpleegd op 18 decembre 2023).

Cancer.net - pancreatic cancer –introduction. Hier beschikbaar: https://www.cancer.net/cancer-types/pancreatic-cancer/introduction (geraadpleegd op 18 decembre 2023).

Pancreatic cancer action. Pancreatic cancer-what is it? Hier beschikbaar: https://pancreaticcanceraction.org/about-pancreatic-cancer/what-is-pancreatic-cancer/ (geraadpleegd op 18 december 2023).

Pancreatic cancer blog. Pancreatic cancer at a glance. Hier beschikbaar: https://123pancreaticcancer.wordpress.com/tag/exocrine-pancreatic-cancer/ (geraadpleegd op 18 december 2023).

Pancreatic cancer introduction. Hier beschikbaar: https://www.cancer.net/cancer-types/pancreatic-cancer/introduction (geraadpleegd op 18 december 2023).